Bir buz kırıcı etkinlik, yeni oluşan grupta kısa ve kişisel ayrıntı istemeyen bir konuşmayla başlayabilir. Ortaokulda öğrencilerin özel hayatını anlatmasını, fiziksel özelliklerini karşılaştırmasını veya herkesin önünde performans göstermesini gerektirmeyen görevler seçebilirsiniz. Aşağıdaki üç seçenekten birini kullanın; hepsini aynı derse sığdırmak gerekmez.
Grubun ihtiyacına göre seçim
| İhtiyaç | Etkinlik | Yaklaşık süre |
|---|---|---|
| Özel yaşantı anlatmadan ortak iş yapmak | Hikâye zinciri | 15 dakika |
| İkili konuşmayı denemek | İki tercih ve bir ortaklık | 15 dakika |
| Söz sırasını tanımak | Seçenekli paylaşım çemberi | 12 dakika |
Her etkinlikte öğrenci konuşabilir, yazabilir veya pas geçebilir. Paylaşımın süresi ve sınırı baştan belli olsun. UNICEF’in ergenlerle iletişim rehberi, yargılamadan dinleme ve açıklayıcı sorulara dikkat çeker. Buradaki çalışmalar özgün sınıf örnekleridir; kaygının azaldığı veya arkadaşlığın kurulduğu sonucunu tek oturumdan çıkarmayın.
1. Hikâye zinciri
Hazırlık: Dörder kişilik gruplara bir kâğıt verin. Öğretmen üç dakikada modeli göstersin: “Sınıfa bir gün etiketsiz bir kutu geldi. İçinde herkesin kullanabileceği bir oyun vardı.” Bir gönüllü veya ikinci kukla bir sonraki cümleyi eklesin. Öğrenci ve öğretmen adlarının hikâyeye konmayacağını açıklayın.
Uygulama: Gruplar yedi dakika içinde sırayla birer cümle eklesin. Öğrenci cümlesini yazdırabilir veya o turu geçebilir. Önceki cümleyi yok saymak yerine ona bağlanan bir olay eklemeleri istenir. Hikâyenin sonunu birlikte seçsinler; komik veya etkileyici olma yarışması yapmayın.
Yanıtı konuşmak: Bir öğrenci hikâyeyi gerçek bir sınıf arkadaşını alaya alacak biçimde sürdürürse “Gerçek kişiyi hikâyeye koymuyoruz; kutudaki oyun üzerinden devam edelim” diye sınır koyun. Son beş dakikada her grup, başka birinin fikrine bağlanan tek bir cümlesini paylaşsın. Öğrencinin önceki katkıya bağlanan bir cümle kurup kuramadığına bakın.
2. İki tercih ve bir ortaklık
Hazırlık: Üç dakikada iki güvenli seçenek çifti sunun: kurgu bir sınıf afişi için mavi veya yeşil; sessiz bir masa oyunu için çizim veya sözcük kartı. Öğrencilerin bedenlerini, ailesini, maddi olanaklarını veya tatil deneyimlerini karşılaştırmayın.
Uygulama: İkililer yedi dakika boyunca iki tercihlerini ve gerekçelerini konuşsun. “Ben farklı düşünüyorum” demeleri mümkündür; ortaklık bulmak için aynı cevabı vermeleri gerekmez. Öğretmen “Ben çizimi seçtim, çünkü şekille anlatmayı denemek istiyorum. Sen neyi tercih edersin?” diye model olsun.
Yanıtı konuşmak: “Senin seçimin saçma” cümlesini duyarsanız tercih ile kişiye yönelen yargıyı ayırın. “Ben başka bir seçeneği seçerdim, çünkü…” biçiminde yeniden kurmalarını isteyin. Son beş dakikada eşler birbirinin gerekçesini doğru aktarıp aktarmadığını kontrol etsin. Ortaklık olarak “İkimiz de oyunun yönergesinin açık olmasını istiyoruz” denebilir; aynı renk seçimi zorunlu değildir.
3. Seçenekli paylaşım çemberi
Hazırlık: İlk iki dakikada soruyu ve pas seçeneğini açıklayın: “Birlikte çalışırken işimizi kolaylaştıracak bir sınıf alışkanlığı ne olabilir?” Öğretmen “Sözü biten kişinin sonrakine sıra vermesi” örneğini söylesin. Oturarak veya masa düzeninde uygulanabilir; fiziksel çember kurmak şart değildir.
Uygulama: Yedi dakika boyunca her öğrenci en çok bir cümle söylesin, kâğıda yazsın veya pas geçsin. Pas geçenin nedenini sormayın. Her yanıtı tartışmaya açmak yerine benzer önerileri tahtada bir araya getirin.
Kapanış: Son üç dakikada sınıf, bir sonraki grup işinde denenecek bir alışkanlığı seçsin. “Kimse hiç hata yapmasın” önerisine “Hata olduğunda ne yapabiliriz?” sorusuyla dönün. “Anlamadığımız yönergeyi tekrar soralım” yanıtı uygulanacak davranışı belirler.
Uyarlama ve sonraki ders
Yeni tanışan grupta önce ikili veya dörtlü çalışmayı tercih edin. Kalabalık sınıfta bütün hikâyeleri okutmak yerine her gruptan tek cümle alın. Okuma veya yazma desteği gereken öğrenciye sözlü yönerge ve çizim seçeneği verin. Öğrencinin paylaşmadığı bilgiyi arkadaşı adına açıklatmayın.
CASEL’in ilişki becerileri çerçevesiyle uyumlu olarak dinleme ve ortak çalışmayı ders içinde yeniden denemeye yer açabilirsiniz. Sonraki grup görevinde seçilen alışkanlığı hatırlatıp hangi durumda işe yaradığını sorun. Sessiz kalan öğrenciyi “Uyum sağlayamadı” diye etiketlemeyin; farklı katılım seçeneğine ihtiyaç olup olmadığını değerlendirin. Daha uzun bir iletişim çalışması için ortaokul iletişim atölyesini ayrıca planlayabilirsiniz.
