Lise öğrencileriyle sınav dönemini konuşmak için üç sınıf rehberliği atölyesi: bedensel işaretleri fark edip mola planlama, bir ders konusunu haritalama ve destek isteyebileceği kişileri belirleme. Her biri öğretmen veya rehber öğretmen/psikolojik danışman için örnek akıştır; öğrencinin kaygısını tanılamaz, tedavi etmez ya da sınav başarısını artırma garantisi vermez. Uygulamayı öğrencilerin ihtiyacına, okulun rehberlik programına ve mevcut süreye göre uyarlayın.
Uygulamadan Önce: Güvenli Çerçeve
Çalışmanın başında kişisel deneyim anlatmanın isteğe bağlı olduğunu söyleyin. Öğrenciler kendi örnekleri yerine kurgusal bir durumu kullanabilir; formlar sınıf önünde okunmak zorunda değildir. Yoğun veya süregelen zorlanma dile getiren öğrenciye grup içinde tanı koymaya ya da çözüm sunmaya çalışmak yerine okulun bireysel rehberlik ve psikolojik danışma yolunu gösterin.
Bu sınır, MEB’in rehberlik hizmetleri açıklamasındaki öğrenci ihtiyacına göre planlama ve sınıf rehberliği çerçevesiyle uyumludur. Dünya Sağlık Örgütü de ergenlerin destek hizmetlerine erişiminin önemini vurgular. Aşağıdaki üç çalışma Blog PDR’nin uygulama örnekleridir; bu kurumların onayladığı ayrı bir müdahale programı değildir.
1. Bedeni Fark Etme ve Mola Planı
Hedef: Öğrencinin sınav hazırlığı sırasında fark ettiği bir işareti ve o anda başvurabileceği güvenli bir mola veya destek adımını adlandırması. Önerilen süre: 45 dakika. Malzeme: Kâğıt, kalem ve aşağıdaki örnek tablo. Bu çalışma nefes tutma veya belirli bir gevşeme tekniğini zorunlu kılmaz.
- 10 dakika: Sınav hazırlığında zorlandığı kurgusal bir öğrenci durumu verin: “Deneme sınavı yaklaşırken hangi konuya başlayacağını bilemiyor.” Öğrenciler durumdaki olası işaretleri ve düşünceleri kişisel açıklama yapmadan yazar.
- 10 dakika: “Bu öğrenci kısa bir mola için ne yapabilir, okulda kimden yardım isteyebilir?” sorusunu ikili çalışmada tartışın. Gözlerini kapatma, bedensel uygulama veya paylaşım isteyen öğrenciler için zorunlu değildir.
- 15 dakika: Her öğrenci aşağıdaki tabloyu kurgusal kişi veya kendisi için doldurur. Öneriler somut ve okul ortamında uygulanabilir olmalıdır.
- 10 dakika: “Hangi adım kolay, hangisi ek destek gerektiriyor?” sorusuyla kapanış yapın. Yanıtları anonim kâğıda yazmak da mümkündür.
| Durum | Fark edilen işaret | Bir sonraki güvenli adım |
|---|---|---|
| Deneme sınavından önce nereden başlayacağını bilememek | Örneğin dikkatinin dağıldığını fark etmek | Kısa ara verip tek bir çalışma konusu seçmek; zorlanma sürüyorsa rehberlik servisine başvurmak |
| Öğrencinin kendi veya kurgusal örneği | … | … |
2. Konu Haritası ve Sonraki Adım
Hedef: Bir ders konusunu alt başlıklara ayırıp çalışmaya başlanacak tek bir adımı seçmek. Önerilen süre: 50 dakika. Malzeme: Kâğıt ve kalem. Konu haritası bir düzenleme aracıdır; sınav kaygısını azalttığı veya öğrenmeyi herkes için hızlandırdığı iddia edilmez.
- 10 dakika: Tahtaya öğretmenin bildiği bir ders konusunu yazın ve iki alt başlıkla örnek harita çizin.
- 20 dakika: Öğrenciler bir konu seçer; bildikleri alt başlıkları, belirsiz kalan noktaları ve sorabilecekleri kişiyi yazar. Renk kullanımı isteğe bağlıdır.
- 10 dakika: “Hangi alt başlıktan başlayacaksın?” sorusuyla tek bir ilk adım belirletin. Kişisel haritalarını sınıfa sunmaları zorunlu değildir.
- 10 dakika: Kısa değerlendirme yapın: “Harita hangi soruyu görünür kıldı, bir sonraki yardım kaynağın ne?”
3. Destek Arama Haritası
Hedef: Öğrencinin okul içi ve okul dışı güvenilir destek yollarını ayırt etmesi. Önerilen süre: 45 dakika. Malzeme: Kâğıt, kalem ve okulun güncel rehberlik servisi başvuru bilgisi. Bu çalışma terapi grubu değildir; öğrencilerden kaygılarını akranlarına anlatmaları istenmez.
- 10 dakika: Kurgusal durumu okuyun: “Bir öğrenci sınava hazırlanırken zorlanıyor ve kiminle konuşabileceğini bilmiyor.” Destek isteyebileceği kişileri birlikte sayın.
- 15 dakika: Gruplar, aşağıdaki tabloya uygun ilk adımı yazar. Kişisel deneyim değil, kurgusal durum üzerinde çalışırlar.
- 10 dakika: Her grup bir öneri paylaşır; öğretmen okulun gerçek başvuru yolunu açıklar. Akran desteğinin profesyonel yardımın yerine geçmediğini belirtin.
- 10 dakika: Çıkış sorusu: “Yardıma ihtiyaç duyan bir öğrenci okulda ilk kime ve nasıl ulaşabilir?”
| İhtiyaç | İlk başvuru yolu | Söylenebilecek örnek cümle |
|---|---|---|
| Çalışma planını düzenlemek | Ders öğretmeni veya rehberlik servisi | “Nereden başlayacağımı seçmekte zorlanıyorum; birlikte bir ilk adım belirleyebilir miyiz?” |
| Yoğun veya süregelen zorlanmayı konuşmak | Okul rehberlik ve psikolojik danışma servisi | “Sınav döneminde zorlanıyorum; bireysel görüşme için nasıl başvurabilirim?” |
Atölyeden Sonra Neye Bakılmalı?
Çıkışta öğrencinin bir işareti, bir çalışma adımını veya bir destek yolunu somut olarak yazabilmesine bakın. Bunlar etkinliğin sınıf içi çıktılarıdır; kaygının azaldığını, klinik iyileşmeyi veya akademik başarı artışını göstermez. Okulun rehberlik servisi, ihtiyaç bildiren öğrenciler için uygun bireysel izlemeyi planlayabilir.
Güçlü yönler ve hedef belirleme çalışması arıyorsanız Güçlü Yönlerimle Sınav Yolculuğu etkinliğindeki sayfa içi formlara bakabilirsiniz.
Kaynaklar ve Kapsam
- Millî Eğitim Bakanlığı (2020), Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği yayımlandı — okul hizmetlerinin gelişimsel, önleyici ve ihtiyaca göre planlanan çerçevesi.
- Dünya Sağlık Örgütü (2025), Mental health of adolescents — ergen ruh sağlığında destekleyici çevre ve hizmetlere erişimin önemi.
Buradaki süreler, tablolar ve etkinlik adımları Blog PDR’nin örnek sınıf uygulamasıdır; kaynaklardaki bir müdahale protokolü veya etki kanıtı değildir.
