Insoo Kim Berg ile anılan çözüm odaklı yaklaşım, kişinin neyin değişmesini istediğini ve bu değişime katkı verebilecek mevcut kaynaklarını konuşur. Okulda bu bakış, öğrencinin istediği değişimi ayrıntılandırmaya yardım eden bir görüşme çerçevesi sunabilir. Birkaç soru sormak, tek başına terapi uygulamak veya hızlı sonuç almak anlamına gelmez.
İstenen değişim ve istisnalar
SFBTA’nın 2013 tarihli yöntem el kitabı, çözüm odaklı görüşmeyi danışanın arzu ettiği gelecek, işe yarayan davranışlar ve problemin daha az yaşandığı zamanlar üzerinden açıklar. Buradaki “istisna”, sorunun hiç önemli olmadığı anlamına gelmez; kişinin farklı koşullarda ne yaptığını araştırmaya yarar.
Okul görüşmesinde “Bir daha sorun yaşama” gibi geniş bir istek yerine “Sabah ilk derse geldiğimde defterimi açabilmek” gibi öğrencinin anlatabildiği bir değişim konuşulabilir. Hedefin gerçekçi olup olmadığı, öğrencinin koşulları ve okulun sağlayabileceği destekle birlikte ele alınır.
Ödev başlangıcı üzerine örnek görüşme
Şöyle bir ortaokul öğrencisi düşünelim: Eve geldiğinde ödeve başlayamadığını, ama salı günü kısa bir çalışmayı bitirdiğini söylüyor. Yaklaşık on beş dakikalık görüşmede PDR uzmanı önce öğrencinin yardım isteğini ve güvenliğini değerlendirir. Aşağıdaki diyalog, yöntemdeki ayrımları açıklayan kurgu bir örnektir.
| Soru | Öğrencinin olası yanıtı | Görüşmenin yönü |
|---|---|---|
| Bu görüşme işine yararsa akşamında ne farklı olur? | Hangi ödevden başlayacağımı bilirim. | Öğrencinin istediği değişim tarif edilir. |
| Salı günü başlayabildiğinde ne farklıydı? | Önce kısa olanı seçtim; ne yapacağım belliydi. | İşe yarayan koşul araştırılır. |
| Bu hafta hangisini yeniden denemek istersin? | Perşembe kısa ödevi önce açmayı. | Adım öğrencinin seçimiyle belirlenir. |
| Başladığını nasıl anlayacağız? | İlk sorunun ne istediğini yazacağım. | Takip edilebilir davranış konuşulur. |
Uygun yanıt “O hâlde her gün aynı saatte iki saat çalış” değildir; bu, öğrencinin söylediğinden çok yetişkinin planıdır. Örnekte bir başlangıç koşulu seçilmiş, sürenin ve görevin devamı açık bırakılmıştır.
Sayı sorusu kullanılırsa
Öğrenciden kendi ilerleyişini bir çizgi üzerinde göstermesi istenebilir. Sayı kullanmak zorunlu değildir; sözcük, basamak veya resim seçeneği sunulabilir. Önemli olan sayıdaki artışı başarı ilan etmek yerine sayıya verilen anlamı konuşmak ve günlük yaşamdaki değişiklikle ilişkilendirmektir.
“Bir basamak ilerlesen neyi farklı yapardın?” sorusuna öğrenci “Bilmiyorum” diyebilir. Bu durumda doğru cevabı dayatmak yerine başka bir somut anı veya kendisinin bildiği desteği konuşmak gerekir. Okuma ve dil güçlüğünde sorular kısaltılır; tek seferde bir soru sorulur.
Çözüme yönelmek güvenlik değerlendirmesini atlatmaz
Zorbalık, şiddet, ihmal veya kendine zarar riski bildirilirse önce ilgili güvenlik ve destek süreci yürütülür. Zorbalığa uğrayan öğrenciye yalnız olumlu zamanları anlatmasını istemek, zarar veren davranışı önleme sorumluluğunun yerine geçmez. Klinik uygulama eğitim ve yetkinlik gerektirir; bu yazı terapi eğitimi sağlamaz.
Sonraki görüşme
Örnekte perşembeden sonra “Deneyebildin mi, ne yardımcı oldu, ne engelledi?” soruları konuşulur. Başlanamadıysa öğrenci başarısız ilan edilmez; görev, kaynak ve destek yeniden değerlendirilir. Bir defalık olumlu yanıt kalıcı sonuç veya okul başarısı artışı diye sunulmaz.
İlgili okuma: Çözüm Odaklı Kısa Süreli Terapi: Hedef, Görüşme ve Sınırlar.
Kaynaklar
SFBTA — Solution Focused Therapy Treatment Manual, 2013, ikinci sürüm.
