Üçüncü sınıfta kişisel alan etkinliği yaparken çocukların birbirine yaklaşmasını, sarılmasını veya rahatsız olduğu bir durumu sınıf önünde anlatmasını istemek gerekmez. Çocuk, birinin yaklaşmasından hoşlanmadığında bunu söyleyebileceğini; başkasının da aynı hakkı olduğunu örnek durumlarla konuşabilir. Aşağıdaki çalışma bu iki yönü birlikte ele alır.
Konuya nasıl başlanır?
Yaklaşık 25 dakikalık çalışma için iki kâğıt daire veya iki masa üstü şekil, iki küçük figür ve boş kartlar yeterlidir. Başlamadan “Kimse birbirine dokunmak zorunda değil; gerçek bir olayı paylaşmak istemeyen örnek üzerinden konuşabilir” sınırını açıklayın. Daireleri çocuğun bedeni için değişmez bir ölçü gibi göstermeyin. Rahat hissedilen mesafe kişiye, duruma ve ilişkiye göre değişebilir.
MEB’in üçüncü sınıf Sınıf Rehberlik Etkinlikleri setindeki “Benim Sınırım Benim Alanım” etkinliği, kişisel güvenlik açısından kişisel alanı konu eder. Buradaki figür ve cümle çalışması o etkinliğin hikâyelerini ya da çalışma yaprağını tekrar etmez. Ayrıca yakınlık için herkese aynı kuralı koymak yerine çocuğun rahatsızlığını ifade etmesine yer verir.
Üçüncü sınıfta kişisel alan etkinliği
- Figürlerle deneyin (5 dakika): İki figürü masada ayrı dairelerin üzerine koyun. “İkisi de rahatça konuşabiliyor mu?” diye sorun. Figürleri yaklaştırıp “Biri biraz uzak durmak isterse ne söyleyebilir?” sorusunu yöneltin. Gönüllü bir öğrenci figürü oynatabilir; öğrencilerin birbirine yaklaşması gerekmez.
- İki tarafı dinleyin (8 dakika): Bir öğrenci “Biraz daha uzakta durabilir misin?” cümlesini, diğeri “Tabii, buraya geçebilirim” yanıtını okusun. Ardından roller değişsin. Birinin sınırını ifade etmesi ile diğerinin buna saygı göstermesi aynı çalışmanın parçalarıdır.
- Durum seçin (7 dakika): “Teneffüste arkadaşım koluma girmek istiyor” veya “Sırada biri eşyamı izinsiz alıyor” gibi gündelik, kişisel ayrıntı istemeyen örnekler verin. Öğrenciler hangi cümleyi kullanacaklarını ve okulda hangi yetişkinden yardım isteyebileceklerini söylesin.
- Kapanış (5 dakika): İstemediği bir yakınlık veya temas olduğunda söyleyebileceği bir cümle seçsin. Çocuğun “hayır” demesi dinlenmeli; hoşlandığı bir etkinlikte bile fikrini değiştirebileceği açıklanmalı.
Sınır cümleleri ve destek yolu
Cümleleri sınıfınızın diline göre sadeleştirin. Öğrenciler isterlerse sözlü prova yerine kart üzerinde seçim yapabilir.
| Durum | Söyleyebileceğim cümle | Devam ederse |
|---|---|---|
| Biri çok yakınımda duruyor | “Biraz yer açar mısın?” | Öğretmenime söyleyebilirim. |
| İstemediğim bir sarılma var | “Şu an sarılmak istemiyorum.” | Güvendiğim yetişkine anlatabilirim. |
| Eşyam izinsiz alınıyor | “Önce bana sorar mısın?” | Yardım isteyebilirim. |
Örneğin bir çocuk, arkadaşının elini tutmak istemediğinde “Yan yana yürüyebiliriz ama el ele tutuşmak istemiyorum” diyebilir. Arkadaşı da bunu kişisel bir reddedilme olarak görmek zorunda değildir. Çocuklara tek bir cümle ezberletmeyin; kendilerine uygun sözler bulmalarına yardım edin.
Bir öğrenci rahatsız edici bir olayı anlatırsa
Çalışma sırasında bir çocuk güvensiz bir teması veya korktuğu bir durumu anlatırsa bunu sınıf tartışmasına çevirmeyin. Çocuğu sakin ve özel bir ortamda dinleyin; gizlilik konusunda tutulamayacak söz vermeyin ve okulun çocuk koruma ile bildirim süreçlerini izleyin. UNICEF’in çocuk güvenliği açıklaması, çocukların istemedikleri dokunuşa karşı çıkabilmesini ve anlattıklarında suçlanmadan dinlenmesini vurgular. Bu sınıf etkinliği bir bildirim veya bireysel destek sürecinin yerine geçmez.
Arkadaşlar arasındaki sıradan bir anlaşmazlıkta ise çocukları ayrı dinleme yaklaşımı yardımcı olabilir. Önce güvenlik durumunu ayırt edin; her rahatsızlığı aynı başlık altında toplamadan uygun desteği seçin.
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı, Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. İlkokul Sınıf Rehberlik Etkinlikleri, 1. Cilt, “Benim Sınırım Benim Alanım”, s. 459–461.
- UNICEF Egypt. Protecting Children from Sexual Abuse, çocukla sınır ve güvenlik hakkında konuşma bölümü.
