“Empatiyle Güçleniyoruz” akran zorbalığı PDR atölyesi, ortaokul öğrencilerine bir olayda neyi bildiklerini, neyi tahmin ettiklerini ve güvenli destek için ne yapabileceklerini ayırt etmeyi deneme fırsatı verir. Öğretmen, duygu tahmininden sonra söylenebilecek destek cümlesini ve yetişkine ulaşma yolunu çalıştırır. Kişisel bir olayın sınıfta anlatılması gerekmez.
Hazır senaryolara ve yanıt karşılaştırmasına geçin. Empatiyle Güçleniyoruz senaryo ve öğretmen dosyasını indirin (Word, 3 sayfa).
Atölyenin amacı ve güvenli katılım
Çalışma 5–8. sınıflar için yaklaşık 40 dakikadır. Kâğıt ve kalem yeterlidir; video, kostüm veya incitici davranışı canlandırma zorunluluğu yoktur. Öğrenci yazabilir, konuşabilir, izleyebilir veya pas geçebilir. Başlamadan okulda başvurulacak yetişkini, görüşme yerini ve ilk kişiye ulaşılamazsa kullanılacak yolu doğrulayın.
StopBullying.gov tanımı zorbalıkta güç dengesizliği ve tekrar ya da tekrarlanma olasılığını birlikte ele alır. Tek seferlik incitici davranış da destek gerektirebilir; öğrenciden olayın adını kesinleştirmesini beklemeyin. Müdahale rehberi güvenliği sağlamayı, çocukları ayrı dinlemeyi ve zorla barıştırmamayı önerir. Bu genel ilkeler, okulun Türkiye’de geçerli sorumluluk ve süreçleriyle birlikte değerlendirilir.
Öğretmen açılışı şöyle yapabilir: “Kurgu kişiler üzerine konuşacağız. Kendi yaşadıklarınızı paylaşmanız gerekmiyor. Gerçek bir durum için benimle ayrıca konuşabilirsiniz; gereken yetişkin desteğini birlikte belirleriz.” Gerçek bildirim gelirse etkinliği tamamlamayı beklemeyin; öğrenciyi uygun ve mahrem destek yoluna alın.
Yaklaşık 40 dakikalık akış
- 5 dakika: Katılım seçeneklerini ve zorbalığın temel ayrımını açıklayın.
- 8 dakika: Öğretmen “üzgün olabilir” ile “durmasını istediğini biliyoruz” ifadelerini karşılaştırıp duygu tahminiyle bilgiyi nasıl ayırdığını göstersin.
- 15 dakika: Gruplar aşağıdaki ilk durumu ve üç yanıtı incelesin.
- 7 dakika: İkinci durumda destek cümlesini yeniden kursunlar.
- 5 dakika: Her öğrenci bir destek cümlesi ve okulda ulaşılabilecek yetişkini yazsın.
İki senaryo ve gerekçeli yanıtlar
Grup ödevi
Şöyle bir kurgu düşünelim: Dört öğrenci ortak sunum hazırlıyor. İki öğrenci, Ada konuşurken birkaç toplantıda sözünü kesiyor ve mesaj grubunda onun katkısını istemediklerini yazıyor. Ada durmalarını istiyor ama davranış sürüyor. Eren bunu görüyor; kendisinin de dışlanmasından çekiniyor.
Gruplara üç soru verin: “Kesin bildiğimiz ne?”, “Hangi duygu yalnızca tahmin?” ve “Eren kendisini riske atmadan nasıl destek olabilir?” Ada’nın niçin daha güçlü davranmadığını tartışmaya açmayın; destek davranışına dönün.
| Yanıt | Öğretmenin açılımı |
|---|---|
| A: “Sen de onların sözünü kes.” | Karşılık verme davranışı tırmandırabilir; yetişkin desteği önerisi eklenmeli. |
| B: “Durmasını istediğini duydum. İstersen öğretmene birlikte haber verebiliriz.” | Ada’yı suçlamaz; duyulan bilgiden hareket eder ve yetişkine ulaşmayı önerir. |
| C: “Şakayı kaldırmalısın.” | Anlatımı küçümser ve yükü davranışa maruz kalan öğrenciye taşır. |
“Ada üzgündür” yanıtını “Üzgün olabilir; ona sormadan bilemeyiz. Durmasını istediğini ise biliyoruz” diye açın. Duygusunu doğru tahmin etmek, yardım önermenin ön koşulu değildir.
Servis sırası
İkinci kurgu durumda bir öğrenci arkadaşının çantasının tekrar tekrar çekildiğini görüyor. Arkadaşı “Söylersen daha kötü olur” diyor. Grup, her şeyi gizli tutma sözü vermeden bir yanıt yazsın. “Tekrar olmasından korktuğunu anlıyorum. Güvenli bir yere geçelim ve görevli öğretmene haber verelim” yanıtı konuşulabilir. Öğrenciye fiziksel olarak ayırma veya başka çocuğu sorgulama görevi vermeyin.
Uyarlama, değerlendirme ve takip
Okuma desteği gereken grupta öğretmen senaryoyu sesli okuyabilir; yanıt çizimle veya bir seçeneği göstererek verilebilir. Kalabalık sınıfta her grup tek gerekçesini paylaşsın. Duygu tahmini ile bilgiyi karıştıran gruplara ilk duruma dönerek yeniden deneme fırsatı verin.
Bir hafta sonra aynı destek cümlesini başka bir kurgu durumda yeniden sorun. Kurgu takip örneği: “İki grupta karşılık verme önerisi kaldı; sonraki derste yetişkine ulaşma yolunu tekrar çalışacağım.” Bu kayıt becerinin ne ölçüde açıklanabildiğini gösterir; zorbalık sıklığının azaldığını kanıtlamaz.
Bu oturumun ayırt edici işi duygu tahmini, bilgi ve destek davranışını karşılaştırmaktır. Farklı amaçları olan üç ortaokul atölyesini tek derse eklemek yerine ayrıca seçebilirsiniz. Gerçek bir bildirimde öğretmenin ilk görüşme rehberine başvurun.
