Var mısın?, Doğan Cüceloğlu’nun Deniz Bayramoğlu ile söyleşilerinden oluşuyor. Kitaba başlamadan önce, yaşam deneyiminden çıkan düşüncelerle araştırma bulgusunu birbirinden ayırarak okumak yararlı olabilir. Bu değerlendirme, yayınevinin paylaştığı önizlemedeki önsöz, sunuş ve ilk bölümün açılışıyla sınırlıdır; bütün kitap hakkında hüküm vermez.
Önizlemede nasıl bir konuşma var?
Kronik Kitap’ın örnek sayfalarında, Bayramoğlu’nun sorularıyla ilerleyen bir söyleşi görülüyor. Basılı 19–21. sayfalarda bireyin sorumluluğu, içinde bulunduğu ekip ve kendi ölçütleriyle seçim yapması konuşuluyor. Önizleme, etki alanı örneğinin ortasında kesiliyor; bu düşüncenin devamı hakkında buradan hüküm verilemez.
İçindekilerde görülen meslek ve eş seçimi gibi başlıklar, sonraki bölümlerin konusunu gösterir. O bölümler bu önizlemede okunamadığı için önerilerinin niteliğini değerlendirmiyoruz. Bir sözü alıntı olarak not edecekseniz, okuduğunuz baskıda sayfasını ve bağlamını kontrol edin.
Açılışın düşündürdüğü soru
Okunan bölüm, bireysel kararlarla ortak sorumluluğun ilişkisini tartışmak için bir başlangıç sunuyor. Söyleşi biçiminin yararı, bir açıklamadan sonra onun günlük hayatta ne anlama geldiğinin sorulabilmesi. Bununla birlikte, açılıştaki geniş insan ve toplum yorumlarını evrensel psikolojik yasa gibi kabul etmek yerine yazarın görüşü olarak tartışmak gerekir.
Bir meslektaş okuma grubunda, sorumluluğa yapılan vurgunun kimler için açıklayıcı, hangi durumlarda eksik kalabileceğini konuşabilirsiniz. Örneğin kaynak, zaman veya güvenlik sorunu yaşayan birinin durumunu yalnız tutumuyla açıklamak, değerlendirmeyi daraltır. Bu, aşağıdaki tartışma sorularının hareket noktasıdır; kitabın okunmayan bölümlerine yönelik bir eleştiri iddiası değildir.
Meslektaşlarla okuma soruları
| Soru | Neden soruluyor? |
|---|---|
| Bir ekipte sorumluluk almak hangi somut davranışı gerektirir? | Genel bir değeri gözlenebilir bir görevle açıklamak için |
| Kişinin karar alanı ile kurumun sorumluluğu nerede ayrılır? | Bütün yükü bireye aktarmamak için |
| Bir düşünceyi destekleyen metin ile kendi yorumumuzu nasıl ayırıyoruz? | Kitapta söylenmeyeni yazara mal etmemek için |
Örnek bir tartışmada “Okuldaki herkes sorumluluk almalı” denebilir. Bunu “Öğretmen toplantı gündemini önceden paylaşsın; katılanlar önerilerini hazırlasın” diye açmak, görevleri ayırır. Ardından toplantıya erişim ve hazırlık zamanı gibi koşulları da sorun. Böylece okuma, öğrenciye verilecek genel bir öğüde indirgenmez.
Bu önizleme hangi okuma kararına yardım eder?
Söyleşi biçimini ve açılıştaki soruları görmek isteyen yetişkin okur için önizleme bir seçim desteği olabilir. Belirli bir çocuk sorunu için uygulama kılavuzu, klinik açıklama veya araştırma derlemesi arayan okur, ihtiyacına uygun kaynağı ayrıca seçmelidir. Sınıfta kullanılacak bir bölümü önceden okuyup yaşa ve bağlama göre değerlendirmek gerekir; yalnız kapaktan yaş uygunluğu çıkarılamaz.
Kitabın geri kalanını okuyacak bir grup, seçtiği bölümde önce metnin iddiasını, ardından kendi değerlendirmesini ayrı not edebilir. Söyleşiye dayalı başka bir sınırlı okuma örneği olarak Kendin Olmanın Dayanılmaz Hafifliği yazısına bakabilirsiniz. Okuma kararı, “Herkes mutlaka okumalı” yargısından çok okurun sorusu ve erişilen metin üzerinden verilir.
