İki seçenek arasında kaldığında bir öğrenciden hemen “doğru olanı” söylemesini beklemek konuşmayı daraltır. 10. sınıfta karar verme etkinliği, cevaptan önce gerekçeleri ve eksik bilgiyi ele almaya fırsat verir. Ders, alan ya da okul dışı etkinlik seçimi gibi gündelik bir örnekle başlamak; seçenekleri, etkileyen görüşleri ve eksik bilgiyi ayrı ayrı görmelerini sağlar. Amaç, öğrencinin yerine karar vermek değil, kararını hangi sorularla değerlendireceğini çalışmaktır.
Etkinliğin amacı ve hazırlığı
Bu etkinlik 10. sınıfta yaklaşık 30 dakikalık sınıf rehberliği çalışması olarak planlanabilir. Her öğrenciye boş bir sayfa, kalem ve aşağıdaki karşılaştırma çizelgesi yeterlidir. Gerçek ve özel bir aile kararını sınıf önünde anlatma zorunluluğu koymayın; öğretmenin sunduğu kurgu bir örnek üzerinden de herkes katılabilir.
MEB Sınıf Rehberlik Programı’nın 10. sınıf kazanımlarında karar vermeyi etkileyen kişisel özellikler, aile görüşleri ve çevre koşullarını açıklama; karar verme basamaklarını kullanma yer alır. Aynı bölümde ders/alan seçimi ve kariyer beklentilerini karşılaştırma da bulunur. Buradaki çizelge, programın resmî etkinliğinin kopyası değil, bu kazanımlara hazırlanırken kullanılabilecek özgün bir sınıf örneğidir.
Sınıfta konuşulacak örnek durum
Tahtaya şu durumu yazın: “Bir öğrenci gelecek dönem için iki seçmeli ders arasında düşünüyor. Birini arkadaşları öneriyor; diğerinin içeriğini ilginç buluyor ama dersin nasıl işlendiğini bilmiyor.” Önce “Hangi dersi seçsin?” sorusunu değil, “Karar vermek için şu anda neyi biliyor, neyi bilmiyor?” sorusunu sorun. Arkadaş görüşü önemlidir; fakat öğrencinin ilgisi, dersin içeriği ve okulun gerçek seçenekleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Öğrencileri ikili gruplara ayırın. Her ikili seçeneklerden birinin lehine savunma yapmak yerine eksik bilgiyi bulsun: dersin haftalık içeriği, ön koşulu, okulun sunduğu seçenekler veya öğrencinin o dersle ilgili beklentisi. Bu bilgiler okuldan doğrulanmadan kurgu örneğe “kesin sonuç” yazmayın.
Karar verme etkinliğinde seçenekleri karşılaştırma çizelgesi
Öğrenciler tabloyu önce kurgu durum için doldursun. Son satırda “Karar veriyorum” yazmak zorunda değiller; bilgi toplama adımı da geçerli bir sonuçtur.
| Seçenek | Benim için önemli yönü | Henüz bilmediğim | Kime veya nereye soracağım? | Sonraki adım |
|---|---|---|---|---|
| A seçeneği | … | … | … | … |
| B seçeneği | … | … | … | … |
Örnekte A seçeneği için “Arkadaşlarım da alacak” yazılmışsa “Bu dersin hangi yönü seni ilgilendiriyor?” diye sorun. B seçeneği için “Ders içeriğini seviyorum” yazılmışsa “Haftalık işleyişi nasıl öğrenebilirsin?” sorusuna geçin. Bu sorular öğrenciyi bir seçeneğe itmez; gerekçeyi ve bilgi boşluğunu birbirinden ayırır.
Yaklaşık 30 dakikalık akış
- 5 dakika: Kurgu durumu okuyun. Bilinen ve bilinmeyenleri tahtada iki sütuna ayırın.
- 10 dakika: İkili gruplar karşılaştırma çizelgesini doldursun. Öğretmen, “Hangi bilgi güvenilir kaynaktan doğrulanmalı?” diye dolaşarak sorsun.
- 10 dakika: Gruplar yalnız bir eksik bilgi ve bir sonraki adımı paylaşsın. Farklı seçeneği savunanları yarışa sokmayın.
- 5 dakika: Her öğrenci “Kararımı vermeden önce … öğrenmem gerekiyor” cümlesini yazsın; paylaşmak isteyene söz verin.
Okuma veya yazma güçlüğü varsa seçenekleri öğretmen sözlü okuyabilir; öğrenci çizelgeye anahtar kelime, sembol ya da kısa cümle yazabilir. Sınıf kalabalıksa paylaşımı bütün gruplardan değil, farklı gerekçeleri temsil eden birkaç gönüllüden alın. Süre yetmezse örneği tek seçenek çiftine indirin.
Tartışmayı açan öğretmen soruları
Çizelge dolarken kısa sorularla düşünmeyi derinleştirin: “Bu seçeneği senin için önemli yapan ne?”, “Arkadaşının görüşü olmasa neye bakardın?”, “Buradaki bilgi hangisi, tahmin hangisi?”, “Bu soruyu okulda kime yöneltebilirsin?” Bir öğrenci fikrini değiştirdiğinde bunu tutarsızlık olarak değil, yeni bilgiyle kararını gözden geçirme olarak ele alın.
Son beş dakikadaki cümleleri notlandırmayın. Bazı öğrenciler “Henüz karar vermedim” yazacaktır. Onlardan bir sonraki bilgi toplama adımını istemek yeterlidir. “Önce dersin içeriğini öğretmenine soracağım” gibi bir yanıt, bu etkinlik için somut bir çıkıştır.
Gerçek kararlarla bağlantı ve sınır
Sonraki görüşmede öğrencinin kendi ders, alan veya kariyer sorusuna dönülebilir. Ancak sınıf etkinliğinden çıkan tek tabloyla gerçek tercih yaptırmayın; okulun güncel seçeneklerini ve koşullarını doğrulayın, gerekiyorsa rehberlik servisi ve aileyle görüşme için ayrı zaman ayırın. OECD’nin gençlerin kariyer hazırlığına ilişkin 2025 raporu, öğrencilerin eğitim planları ile meslek beklentileri arasındaki uyumsuzlukları ve keşif fırsatlarının önemini ele alır. Bu, tek etkinliğin doğru meslek seçtireceği anlamına gelmez.
Meslekle ilgili bilgiyi nereden doğrulayacaklarını çalışmak için sitedeki meslek araştırması etkinliğine geçebilirsiniz. Bu yazı seçenekleri tartışmayı; o etkinlik bilgi kaynağını incelemeyi ele alır.
