Bireysel terapi, kişinin bir ruh sağlığı uzmanıyla bire bir çalışarak duygusal ve davranışsal güçlüklerini ele aldığı psikoterapi biçimidir. Görüşmenin amacı, yöntemi ve süresi kişinin ihtiyacına göre belirlenir. Başlamayı düşünen yetişkin için önemli olan, neye yardım aradığını ve seçtiği uzmanın bu ihtiyaçla nasıl çalışacağını anlayabilmektir.
Terapi ile kişisel gelişim ilişkisi
Kendini tanıma, iletişimini değerlendirme veya günlük alışkanlıklarını değiştirme isteği terapi gündemine girebilir. Ancak her kişisel gelişim hedefi klinik destek gerektirmez. Psikoterapi de herkes için aynı sonuçları vadeden bir hizmet değildir. NIMH’nin psikoterapi açıklaması, yöntemin kişinin ihtiyacına ve ele alınan güçlüğe göre seçilmesine dikkat çeker.
Örneğin çalışma planı kurmak isteyen biri için eğitimsel rehberlik yeterli olabilirken, işe gidememeye eşlik eden yoğun ve süren zorlanma daha kapsamlı değerlendirme gerektirebilir. Bu ayrımı bir internet yazısından tanı koyarak yapmayın. Görüşmede günlük yaşama etkiyi, ihtiyaçları ve uygun başvuru yolunu konuşun.
Görüşmelerde ne yapılabilir?
Terapi, yalnız tavsiye dinlemekten oluşmaz. Kullanılan yaklaşıma göre düşünce ve davranış örüntüleri incelenebilir, ilişkiler ele alınabilir veya günlük yaşamda denenebilecek işler planlanabilir. Her yöntemde aynı araç kullanılmaz. Bir tekniğin bir güçlük için etkili bulunması, bütün okurlarda aynı sonucu vereceği anlamına gelmez.
İlk görüşmede uzmanın eğitimi ve çalışma alanı, başvuru nedeniniz, hedefler ve sürecin koşulları konuşulabilir. Görüşme sıklığını veya toplam seans sayısını herkes için önceden kesinleştirmek doğru olmaz. Neye göre ilerleme değerlendirileceğini ve planın ne zaman gözden geçirileceğini sormak daha yararlıdır.
Başlamadan önce sorulabilecek sorular
Aşağıdaki soruları randevu öncesindeki bilgi görüşmesine veya ilk oturuma götürebilirsiniz. NIMH’nin uzman seçimi başlığındaki eğitim, yöntem, hedef ve gizlilik soruları bu listenin dayanağıdır. Yabancı bir rehberde sayılan meslek grupları Türkiye için uygulama yetkisi belgesi sayılmaz; kişinin temel eğitimini ve ilgili hizmeti sunma yetkisini yerel koşullarda doğrulayın.
| Soru | Neyi netleştirir? |
|---|---|
| Temel eğitiminiz ve bu konudaki çalışma alanınız nedir? | Unvanın ötesinde ihtiyaçla ilgili yeterliği konuşmayı sağlar. |
| Önerdiğiniz yaklaşımı neden seçiyorsunuz? | Yöntemin amacı ve dayanağını anlamaya yardım eder. |
| Hedefleri ve ilerlemeyi nasıl belirleyeceğiz? | Görüşmelerin hangi değişimi izlediğini açıklar. |
| Gizliliğin sınırları ve kayıtların saklanma biçimi nedir? | Bilginin kimlerle, hangi koşullarda paylaşılabileceğini netleştirir. |
| Ücret, iptal ve görüşmeler arasında iletişim koşulları neler? | Devam etme koşullarını bilerek karar vermeyi sağlar. |
| Bu çalışma ihtiyacıma uymuyorsa nasıl yönlendirme yaparsınız? | Uygun olmayan hizmete belirsiz biçimde devam etmeyi önler. |
Hedefi somutlaştıran bir örnek
Örnek bir yetişkin görüşmesinde kişi “Daha güçlü olmak istiyorum” diyebilir. Uzmanla konuşulabilecek açıklama “Son iki haftadır toplantılardan kaçınıyorum; ilk gündem maddesinde fikrimi söylemeyi yeniden denemek istiyorum” olabilir. Bu ifade, kişinin yaşantısını tek bir özellikte toplamadan gündelik güçlüğü tarif eder.
Hazırlık için üç satır yeterlidir: Beni zorlayan durum, günlük yaşamımda etkilediği iş ve görüşmede sormak istediğim soru. Ayrıntıları yazmak istemeyen kişi sözlü anlatımı seçebilir. Geçmişteki bütün zor olayları ilk görüşmede anlatmak bir hazırlık ödevi yapılmamalıdır; paylaşımın hızı uzmanla konuşulabilir.
Güven, gizlilik ve uygunluk
Güven önemlidir; buna rağmen “Her koşulda her şey gizli kalır” sözü beklenmemelidir. Gizlilik ve olası sınırları hizmet başlamadan açıklanmalıdır. Çocuk ve ergenle çalışmada aile katılımının nasıl düzenleneceği de ayrıca sorulur. Okuldaki öğretmen öğrenciye, sağlayamayacağı klinik hizmeti veya mutlak gizliliği vaat etmemelidir.
İhtiyaç ve erişilebilirlik koşullarını baştan söyleyebilirsiniz: dil, işitme veya hareket desteği, görüşme ortamı ve zaman planı gibi. Çevrim içi görüşmede mahrem bir alanın bulunup bulunmadığını ayrıca değerlendirin. Ortam karşılaştırması için çevrim içi ve yüz yüze görüşme yazısını inceleyebilirsiniz.
Süreç beklediğiniz gibi ilerlemiyorsa
NIMH, yarar görmediğinizi düşündüğünüzde bunu uzmanla konuşmayı önerir. “Hedefimiz neydi, neleri denedik, neyi değiştirebiliriz?” soruları neyin yeniden ele alınacağını belirlemeye yardım eder. Başka bir uzman veya yaklaşım ihtiyacı da bu görüşmede ele alınabilir. İlaçla ilgili kararı yazıdan veya terapi önerisinden hareketle vermeyin; ilgili sağlık uzmanıyla değerlendirin. Yaklaşıma özgü ilk oturum soruları için BDT’de ilk seans açıklamasına bakabilirsiniz.
