Ergenlerde özgüven eksikliği konuşulurken ilk iş gence hangi durumda zorlandığını anlamaktır. Sınıfta söz almamak, arkadaş davetine gitmemek ve bir ödeve başlamamak farklı nedenlere dayanabilir. Aile, gencin anlatısını dinleyip birlikte seçilmiş bir denemeyi destekleyebilir; uzun süren veya günlük yaşamı belirgin etkileyen güçlüklerde profesyonel değerlendirme gerekir.
Özgüven ile kişinin kendine verdiği değer
Bir genç sunum yapabileceğine güvenmeyip yine de kendini değerli görebilir. Öz saygı kişinin kendisi hakkındaki genel değerlendirmesiyle ilgilidir; belirli bir işi yapabileceğine ilişkin inanç bundan ayrılır. NHS açıklaması, uzun süren olumsuz kendilik değerlendirmesinin günlük yaşamı etkileyebileceğini belirtir. Bu açıklama, tek bir davranıştan neden veya tanı çıkarmaya yetmez.
Gözlemi yorumdan ayırmak
“Çok özgüvensizsin” yerine “Son iki haftada kulüp toplantısına gitmediğini fark ettim” deyin. Ardından görüşünü sorun. Kulübü sevmemesi, ulaşım sorunu veya orada dışlanması farklı adımlar gerektirir. Zorbalık varsa yalnız genci cesaretlendirmekle yetinmeyin; okulun güvenlik ve destek sürecini işletin.
Konuşmayı kalabalık aile ortamında açmayın. “Şimdi konuşmak uygun mu, akşam yürürken mi konuşalım?” gibi bir seçenek verin. Göz teması kurmasını ya da hemen yanıt vermesini şart koşmayın. CDC’nin küçük çocuklar için iletişim rehberindeki dikkatle dinleme ve duyguyu yansıtma ilkesi yararlı bir başlangıçtır; rehber ergenlerde özgüven etkisini kanıtlayan bir çalışma değildir.
Bir destek görüşmesi örneği
Şöyle bir durum düşünelim: Genç, sınıf sunumuna çıkmak istemiyor. Ebeveyn “Sen zaten çok başarılısın, korkacak ne var?” demek yerine “Sunumun hangi kısmı zor geliyor?” diye sorar. Genç “İlk cümleyi unutacağım” derse, sorun artık daha belirgindir. “Dinlememi mi istersin, birlikte prova yapmayı mı?” sorusu desteğin biçimini gence bırakır.
| Konuşulacak alan | Örnek karar |
|---|---|
| Denemek istediğim iş | Giriş cümlelerini evde bir kez söylemek |
| İstediğim destek | Bir kişi dinlesin; sözümü kesmesin |
| Geri bildirim | Anlaşılan bir noktayı ve açıklama gereken bir noktayı söylemek |
| Tekrar bakacağımız gün | Sunumdan sonra, genç konuşmak isterse |
“Kesin yaparsın” yerine “Girişini notuna bakarak tamamladın; sıra karıştığında yeniden başlayabildin” gibi gözlenen davranışı söyleyin. Prova yapmak istemiyorsa başka zaman veya öğretmenle konuşma seçeneğini değerlendirin. Yardımı kabul etmesi sevgi görmenin koşulu olmaz.
Ne zaman ek destek aranmalı?
Geri çekilme sürüyorsa, okul devamı, uyku, beslenme veya ilişkiler belirgin biçimde değişiyorsa okul rehberlik servisi ve uygun sağlık uzmanıyla görüşün. Acil güvenlik kaygısında haftalık denemeyi beklemeyin; yerel acil yardım hizmetine başvurun. Dış görünüşü, notu veya arkadaş sayısını özgüven ölçüsü gibi kullanmayın.
Bir hafta sonra “Daha özgüvenli oldun mu?” yerine “Seçtiğin denemede ne kolaylaştı, nerede destek gerekiyor?” diye sorun. Okul çalışmaları da etkileniyorsa ergenlikte akademik gelişim rehberindeki öğrenme koşullarını birlikte gözden geçirebilirsiniz.
