Irvin Yalom Kimdir? Hayatı, Eserleri ve Psikoterapiye Katkıları

Irvin Yalom, grup psikoterapisi ve varoluşçu psikoterapi üzerine çalışmalarıyla tanınan Amerikalı psikiyatrist ve yazardır. Meslek kitaplarında terapi ilişkisini ele alır; romanlarında ise aynı sorulara insan hikâyeleri üzerinden yaklaşır. Onu okumaya başlarken bu iki anlatım biçimini ayırmak, hem düşüncelerini anlamayı hem de ihtiyacınıza uygun eseri seçmeyi kolaylaştırır.

Yalom’un yaşamında okuma, hekimlik ve yazarlık birbirine eşlik eder. Çocukluğunda edebiyata duyduğu ilgi, yıllar sonra klinik konuları anlatırken başvurduğu hikâye dilinde de yer bulur. Eserleri arasındaki bağı görmek için hekimlik çalışmalarıyla yazarlığını birlikte düşünmek gerekir.

Okuma merakından psikiyatriye

13 Haziran 1931’de Washington, DC’de doğan Yalom, Rusya’dan göç etmiş bir ailenin çocuğudur. Ailesinin bakkal dükkânının üstündeki küçük dairede büyür. Özyaşam notunda, çocukluk yıllarında kütüphaneye giderek kitap aldığını ve özellikle kurmacada kendisine başka bir dünya bulduğunu anlatır. Bu, onun kendi yaşamına ilişkin anlatımıdır; sonraki bütün düşüncelerini tek başına açıklayan bir neden olarak okunmamalıdır.

Eğitim çizgisi tıp ve psikiyatri yönünde ilerler: 1952’de George Washington Üniversitesindeki lisans eğitimini, 1956’da Boston Üniversitesindeki tıp eğitimini tamamlar. Ardından Mount Sinai Hastanesinde staj yapar; Johns Hopkins Hastanesinin Phipps Kliniğindeki psikiyatri uzmanlık eğitimini 1960’ta bitirir. Bu tarihler özyaşam notu ve özgeçmişinde yer alır.

1962’de Stanford Üniversitesinde başlayan akademik çalışmaları, grup psikoterapisi üzerine yazıları ve kitaplarıyla birlikte gelişir. Üniversitenin güncel akademik kaydı, onu psikiyatri ve davranış bilimleri alanında emeritus profesör olarak gösterir.

Irvin Yalom’un grup psikoterapisine katkısı

Yalom’un ilk kitabı The Theory and Practice of Group Psychotherapy, 1970’te yayımlanır. Grup psikoterapisini öğrenmek ve yürütmek isteyen meslek insanlarına yönelik bu çalışma, onun akademik üretiminin önemli bir parçasıdır. Molyn Leszcz ile hazırlanan 2020 tarihli altıncı baskı, çevrim içi gruplar ve kültürel çeşitlilik gibi konuları da içerir.

Buradaki temel ayrım, birkaç kişinin aynı odada bulunmasıyla bir terapi grubunun oluşmamasıdır. Yalom, The Gift of Therapy girişinde grup çalışmasını kişiler arası bir çerçevede ele aldığını açıklar. Dolayısıyla grubu okurken yalnız konuşulan sorunlara değil, üyelerin birbirleriyle nasıl ilişki kurduğuna da bakmak gerekir.

Bir okulda yapılan sınıf rehberliği çalışması ile klinik terapi grubu ise farklı amaç ve sorumluluklar taşır. Grup psikoterapisi kitabı, sınıfta uygulanacak hazır bir etkinlik kitabı gibi kullanılamaz. Rehberlik öğretmeni bu kitabı okurken grubun katılımını, üyeler arasındaki ilişkileri ve kendi liderlik tutumunu değerlendirebilir.

Varoluşçu yaklaşımda insanın temel soruları

1980’de yayımlanan Existential Psychotherapy, Yalom’un varoluşçu yaklaşımını dört temel mesele etrafında ele alır: ölüm, özgürlük, varoluşsal yalnızlık ve anlamsızlık. Bunlar insanların yaşamlarında karşılaşabildiği soruları anlamak için kullandığı kuramsal çerçevedir.

Ölüm: Yaşamın sonlu olduğunu bilmek ve kayıplarla karşılaşmak.
Özgürlük: Seçim yapmanın yanında, seçimlerin sorumluluğunu üstlenmek.
Varoluşsal yalnızlık: Yakın ilişkilerimiz olsa da kendi yaşamımızı bir başkasının bütünüyle yaşayamayacağını kabul etmek.
Anlam: Yaşamı neye göre yönlendirdiğimizi ve yaptıklarımızın bizim için ne ifade ettiğini düşünmek.

Bu başlıkları her danışana sorulacak sabit bir soru listesine çevirmek, yaklaşımı daraltır. Yalom, The Gift of Therapy girişinde belirli bir konuyu görüşmeye zorla taşımamayı; konuşmanın içeriği kadar danışan ile terapist arasındaki ilişkiye de dikkat etmeyi vurgular. Grup psikoterapisi ile varoluşçu psikoterapiyi de kendi çalışmasında paralel, fakat ayrı ilgi alanları olarak tanımlar.

Roman, meslek kitabı ve anı aynı şeyi sunmaz

Yalom’un geniş bir okur kitlesine ulaşmasında edebî eserlerinin de payı vardır. Nietzsche Ağladığında, tarihsel kişilerden yararlanan bir romandır. Yayıncının eser tanıtımı, Josef Breuer ile Friedrich Nietzsche arasındaki anlatıyı gerçek ile kurmacanın birleşimi olarak açıklar. Romandaki görüşmeleri tarihsel bir terapi kaydı gibi okumak doğru olmaz.

Becoming Myself: A Psychiatrist’s Memoir ise 2017’de yayımlanan özyaşam anlatısıdır. Bu kez okurun karşısında kurgusal karakterlerden çok, yazarın kendi yaşamına ve gelişimine bakışı vardır. Anı türünde yazarın hatırlama ve yorumlama biçimi de anlatının bir parçasıdır.

Bu ayrım mesleki okuma için önemlidir. Bir romandaki güçlü sahne tartışma başlatabilir; bir yaklaşımın etkililiğini kanıtlamaz. Bir meslek kitabı ise kavramları sistemli biçimde inceleme imkânı verir. Eseri hangi amaçla okuduğunuzu baştan belirlemek, bu farklı katkıları yerli yerine koyar.

Yalom’u okumaya nereden başlamalı?

Önce okuma amacınızı seçin: bir kuramı öğrenmek, terapi ilişkisi üzerine düşünmek, edebî bir anlatı okumak ya da yazarın yaşamını tanımak. Aşağıdaki tablo bu kararı kolaylaştırmak için hazırlanmıştır.

Okuma amacına göre Yalom’un eserleri
Eser	Tür ve odak	Hangi okuma için?
The Theory and Practice of Group Psychotherapy	Grup psikoterapisi üzerine meslek kitabı	Grup sürecini ve liderlik sorumluluklarını sistemli incelemek isteyen, alan bilgisi bulunan okur.
Existential Psychotherapy	Varoluşçu psikoterapi üzerine kuramsal kitap	Ölüm, özgürlük, yalnızlık ve anlam meselelerini kuramsal bağlamıyla çalışmak isteyen okur.
The Gift of Therapy	Terapi ilişkisi ve mesleki düşünme üzerine öneriler	Kendi görüşme tutumunu eğitim veya süpervizyonla birlikte değerlendirmek isteyen meslek insanı.
Nietzsche Ağladığında	Tarihsel kişilerden yararlanan roman	İnsan ilişkilerini ve felsefi soruları edebiyat üzerinden tartışmak isteyen okur.
Becoming Myself	Özyaşam anlatısı	Yalom’un kendi yaşamına ve mesleki gelişimine nasıl baktığını merak eden okur.

Meslektaşlarla birlikte okurken, seçtiğiniz eserin türüne göre bir soru belirleyebilirsiniz. Bir romanda “Bu sahne hangi insani soruyu düşündürüyor?” sorusu işe yarar. Kuramsal bir kitapta ise “Yazar bu kavramı nasıl tanımlıyor, hangi gerekçeyle açıklıyor?” sorusu daha uygun bir başlangıçtır. Böylece tartışma, karakterlere tanı koymaya veya metinden hazır müdahale cümleleri çıkarmaya sıkışmaz.

Mesleki okuma açısından Yalom

Yalom’un yazılarında, bir kişinin anlattığı sorunu onun yaşamı ve ilişkileri içinde anlama çabası belirgindir. Rehberlik öğretmeni için buradan çıkarılabilecek bir okuma sorusu şudur: “Öğrencinin söylediğini hemen açıklamaya mı çalışıyorum, yoksa onun ne demek istediğini anlamak için yeterince dinliyor muyum?” Bu soru, klinik terapiyi okul ortamına taşımadan mesleki tutum üzerine düşünmeye yardımcı olur.

Terapi yaklaşımlarına ilişkin temel adları karşılaştırmak isterseniz psikoloji terimleri sözlüğüne de başvurabilirsiniz. Sonraki okumada ise kısa tanımdan özgün esere geçmek gerekir. Yalom’un katkılarını anlamanın iyi bir yolu, yaşam anlatısını, kuramsal kitaplarını ve romanlarını kendi türleri içinde okumaktır.