Okulda Dışlamayı Fark Etmek: Öğretmenler İçin Örnek Durum Sunumu

Grup çalışmasına katılamayan bir öğrenciyi gördüğümüzde, önce neyin katılımı zorlaştırdığını anlamamız gerekir. Malzemeye erişememek, bir anlaşmazlık yaşamak ve sürekli grubun dışında tutulmak farklı düzenlemeler gerektirebilir. Okulda dışlama üzerine hazırlanan bu öğretmen sunumu, üç kurgu durum üzerinden gözlem ile yorumu ayırmayı ve güvenli bir ilk adım belirlemeyi ele alıyor. Yaklaşık 30 dakikalık bir öğretmen ekip toplantısında kullanılabilir.

Sunum hangi ihtiyaca karşılık geliyor?

Sunumun odağı, bir bildirim görüşmesini baştan sona yürütmekten önceki aşamadır: Sınıfta veya ortak alanda gördüğümüz katılım sorununu nasıl tarif ediyoruz? Ortamda neyi değiştirebiliriz? Hangi durumda ayrı görüşme ve okulun destek süreci gerekir? On slaytlık dosyaya eşlik eden notlarda, toplantıyı yöneten öğretmen için sorular ve süre önerileri bulunur.

Tunceli’nin 2026–2027 yerel hedefi Toplumsal Uyum Becerileri olarak belirlenmiş. Buradaki örnek durumlar bu çerçeve için hazırlanmıştır. Toplantıda gerçek öğrencilerin adlarını veya ayırt edilebilir olay ayrıntılarını slaytlara eklemeyin. Güncel bir olay varsa bunu genel ekip tartışmasının içinde açmak yerine yetkili kişilerle okulun uygun sürecinde ele alın.

Okulda dışlama ile katılım engelini ayırmak

Bir öğrencinin grubun dışında kalması, tek başına diğer çocukların niyetini açıklamaz. Görevin yönergesini anlayamamak, malzemeyi kullanamamak veya oyuna katılma yolunu bilmemek de incelenebilir. Öğretmen somut engeli düzenlerken, çocuğun kendi anlatımını da dinlemelidir.

Öte yandan, kasıtlı olarak gruptan uzak tutma sosyal zorbalığın bir biçimi olabilir. Zorbalığın tanımında güç dengesizliği ve tekrar ya da tekrar olasılığı birlikte değerlendirilir. Kesin bir ad koyabilmek için beklerken çocuğun destek ihtiyacını ertelemeyin. Tek bir gözlemden “Zorbalık var” veya “Çocuk zaten yalnız kalmak istiyor” sonucuna da varmayın.

Öğretmenlerle konuşulacak üç durum

Grubun malzemesi bir kişide

Beşinci sınıfta bir grup ortak afiş hazırlıyor. Büyük kâğıt ve kalemler iki öğrencinin önünde. Masanın ucundaki öğrenci birkaç kez uzanıyor, sonra çalışmayı izlemeye başlıyor. Öğretmenin gördüğü bu davranış, “İsteksiz” yorumundan daha açıklayıcıdır.

Toplantıda “Katılmak için gereken malzeme ve alan herkese açık mı?” sorusunu sorun. Malzemeleri ortak erişime almak ve görevin farklı katkı yollarını açıklamak uygun bir ilk deneme olabilir. Ardından öğrenciye özel olarak “Çalışmaya katılmak istediğinde ne oldu?” diye sorun. Malzemelerin yerini değiştirdikten sonra öğrencinin çalışmaya katılıp katılamadığını yeniden gözleyin.

Oyunun kuralı sonradan değişiyor

Örnek bir teneffüste oyun grubu, yeni gelen çocuk katılmak istediğinde “Şimdi oyuncu alamıyoruz” diyor. Öğretmen bir kez bu sözü duyuyor. Önce oyunun önceden belirlenmiş kuralını ve öğrencilerin ayrı anlatımlarını öğrenmesi gerekir. Her oyuna her an katılmanın mümkün olmaması ile bir çocuğun sürekli dışarıda bırakılması aynı durum olarak kabul edilemez.

Bir sonraki teneffüste katılımın nasıl açılacağını netleştirin. Yeni kuralın yalnız aynı çocuk geldiğinde ortaya çıkıp çıkmadığını izleyin. Sınıfın önünde “Kim onu istemiyor?” diye oylama yapmayın. Genel katılım düzeni üzerinde çalışmak, bir çocuğu herkesin önünde tartışmaya açmayı gerektirmez.

Aynı öğrenci tekrar tekrar dışarıda kalıyor

Bir öğrencinin grup görevlerinde birkaç kez dışarıda bırakıldığı gözleniyor. Öğrenci de “Karşı çıkarsam benimle daha çok uğraşırlar” diyor. Bu durumda yalnız görev dağılımını değiştirmekle yetinmeyin. Güvenlik, tekrar ve güç ilişkisini ayrı görüşmelerle değerlendirmek için rehberlik servisi ve okulun ilgili sorumlularıyla çalışın.

Çocuğa destek rehberi, güvenliği planlarken öğrencinin görüşünü almayı ve takibi sürdürmeyi önerir. Zorbalık şüphesinde zorunlu yüzleştirme veya akran arabuluculuğu düzenlemeyin. Öğrenciyi korumak için atacağınız adımın ne olduğunu ve tekrar desteğe nasıl ulaşacağını ona açıklayın.

Gözlem ve ilk adım notu

Toplantıda bir kurgu durum seçin ve şu notu birlikte doldurun. Gerçek olay için kullanılacak kayıt, okulun yetkili ve güvenli ortamında tutulmalıdır. Kişisel bilgileri açık sunum dosyasına taşımayın.

Ekip konuşmasını somutlaştıran kayıt alanları
Alan	Yazılacak bilgi
Gözlem	Nerede, ne zaman, hangi davranışı gördük veya hangi sözü duyduk?
Henüz bilmediğimiz	Öğrencinin anlatımı, önceki olaylar, göreve erişim ve tekrar ihtimali hakkında ne eksik?
Bugünkü düzenleme	Katılımı veya güvenliği desteklemek için hangi somut adımı kim atacak?
Öğrencinin görüşü	Yetişkin öğrenciyle ne zaman, nerede ve hangi açık soruyla konuşacak?
Takip	Kim, ne zaman, hangi davranışa veya katılım koşuluna yeniden bakacak?

Örneğin ilk durum için “Kalemleri masanın ortasına aldık; sonraki ortak görevde öğrencinin malzemeye erişip katkı sunabildiğine sınıf öğretmeni bakacak” yazılabilir. “Sorun çözüldü” demeden önce bu denemenin ardından ne olduğunu öğrenmek gerekir.

Otuz dakikalık ekip toplantısı

İlk altı dakikada gözlem ile yorum ayrımını ve temel kavramları konuşun. Üç örnek duruma toplam 13 dakika ayırın. Sonraki yedi dakikada küçük gruplar not çizelgesini doldursun. Son dört dakikada sorumlu kişi ve takip zamanının gerçekten belirli olup olmadığını birlikte kontrol edin. Her durumu bütün ayrıntılarıyla tartışmak için daha fazla süre gerekiyorsa toplantıyı genişletin.

Bir öğrenci doğrudan zorbalık bildiriyorsa ilk görüşme rehberi ayrı bir devam sunar. İki çocuk arasındaki anlaşmazlığı dinlemek için ise arkadaşlık anlaşmazlığı görüşmesindeki sorular seçilebilir. Hangi çalışmaya geçileceğini olayın niteliği ve güvenlik ihtiyacı belirler.

Sunum ve konuşmacı notları

Düzenlenebilir sunumda 10 slayt bulunur. PDF, aynı sunumun sabit sürümüdür. Konuşmacı notları her slayttaki soruyu, süre önerisini ve dikkat edilecek sınırı açıklar. Çizelgeyi gerçek olayda kullanmadan önce okulunuzun kayıt ve bilgi paylaşımı düzenini gözden geçirin.