Çocuklar anlatacaklarını unutmamak için bazen arkadaşının sözü bitmeden konuşmaya başlar. İkinci sınıfta söz sırasını bekleme çalışmasını kısa bir öykü ve ikili konuşmalarla yürütebilirsiniz. Çocuk, konuşma isteğini belirtmeyi, beklerken düşüncesini hatırlamayı ve sırası geldiğinde yeniden konuşmayı dener. Aşağıdaki etkinlik için yaklaşık 25 dakika ayırmanız yeterlidir.
Etkinliğe hazırlık
Her ikiliye konuşma ve dinleme kartlarının bulunduğu bir sayfa ile bir kalem hazırlayın. Kartları kesmek şart değil; çocuklar kullanacakları bölümü parmaklarıyla gösterebilir. Önce iki kartla başlayın: “Sıra bende” ve “Seni dinliyorum”. Diğer kartları ilk denemenin ardından tanıtabilirsiniz.
Bütün sınıfı tek tek dinlemek yerine çocukların ikili konuşmasına zaman ayırın. İkili düzende çocukların beklediği süre kısalır ve her birine yeniden konuşma fırsatı kalır. Bir öğrenci o tur konuşmak istemezse dinleyebilir; sonraki turda katılmak istediğini söylemesi veya kartla göstermesi yeterlidir.
İstanbul’un 2026–2027 yerel rehberlik hedefi Otokontrol olarak belirlenmiştir. Buradaki etkinlik, bu konuya yönelik özgün bir sınıf çalışmasıdır. Aynı beceri üzerine çalışacak öğretmenler, illerindeki ve okullarındaki planla ilişkisini ayrıca değerlendirebilir.
Öyküde kimin sözü yarım kaldı?
Sınıfa şu kısa kurgu öyküyü okuyun: “Ece bir oyunun kuralını anlatmaya başlar. Bora aynı oyunu bildiği için hemen konuşur. Ece susar. Bora anlatmayı bitirince öğretmen, ‘Ece, sözün yarım kaldı. Önce seni dinleyelim, ardından Bora eklesin’ der. Bora fikrini unutmamak için kâğıdına küçük bir top çizer.”
Öykünün ardından “Ece’nin sözü nerede yarım kaldı?” ve “Bora beklerken düşüncesini nasıl hatırlayabilir?” sorularını yöneltin. Öğrencilerden sınıfta kimin söz kestiğini söylemelerini istemeyin. Öyküdeki davranış üzerine konuşmak, gerçek arkadaşlarını tartışmanın konusu yapmadan çalışmayı sürdürmenize imkân verir.
Gönüllü bir öğrenciyle kısa bir örnek gösterin. Siz anlatırken öğrenci konuşmak istediğini belirtebilir. “Seni gördüm. Cümlemi bitirince sana döneceğim” deyin ve gerçekten ona dönün. Bekleme isteğinin ardından söz hakkının verilmesi, çocukların yönergeyi somut biçimde görmesini sağlar.
Söz sırasını bekleme kartları
Kartlardaki cümleleri birlikte okuyun. Bir cümleyi ezberletmek yerine, çocukların aynı isteği kendi sözleriyle anlatmasına da yer verin.
| Kart | Çocuğun deneyebileceği davranış |
|---|---|
| Sıra bende | Bir oyun ve oyunun bir kuralını anlatırım. Bitirdiğimde “Bitirdim” derim veya kartı çeviririm. |
| Seni dinliyorum | Arkadaşımın sözünü bitirmesini beklerim. Söyleyeceğimi bir sözcük ya da çizimle hatırlayabilirim. |
| Sözümü tamamlayacağım | “Bir cümlem daha var” diyebilirim. Gerekirse öğretmenimden sözümü tamamlamak için destek isterim. |
| Bu tur pas geçiyorum | Şimdi dinleyebilirim. Hazır olduğumda yeniden söz almak istediğimi söylerim veya kartımı gösteririm. |
İki konuşma turu
Konuyu tahtaya yazın: “Teneffüste arkadaşınla hangi oyunu oynamak istersin? Oyunun bir kuralını anlat.” İlk turda bir öğrenci anlatsın, diğeri dinlesin. Ardından roller değişsin. İkisinin aynı oyunu seçmesi veya ortak karar vermesi gerekmiyor; bu çalışmada konuşma sırasına odaklanıyoruz.
Öyküye dört, öğretmen gösterimine beş, ikili denemeye sekiz dakika ayırabilirsiniz. Sonraki beş dakikada çocuklar nasıl beklediklerini konuşsun; son üç dakikada bir sonraki denemeleri için bir davranış seçsin. Konuşmaları erken biten ikililer yeni bir kuralla ikinci kısa turu deneyebilir.
Bir çocuk araya girdiğinde “Yine bekleyemedin” demek yerine o anki sırayı hatırlatın: “Şimdi arkadaşının son cümlesini dinleyelim. Sonra senin ekleyeceğini duyacağız.” Sözü kesilen çocuğun kaldığı yerden devam etmesine yardım edin. İkili konuşma karışıyorsa bir süre yanlarında kalıp geçişleri siz yönetin.
İlk sınıflarda konuşma kurallarını öğretmenin göstermesi, ikili deneme fırsatı vermesi ve desteği aşamalı düzenlemesi, NAEYC’nin konuşma ve dinleme üzerine sınıf incelemesinde ele alınır. Buradaki kartlar ve öykü o metinden alınmış etkinlikler değildir.
Katılmayı kolaylaştıran küçük düzenlemeler
Dinleyen çocuktan sürekli göz teması kurmasını veya hareketsiz oturmasını beklemeyin. Çizimle hatırlama, kısa not alma ve gerektiğinde yeniden sorma seçenekleri açık kalsın. Yazmakta zorlanan öğrenci tek sözcük kullanabilir; öğretmen de kartları sesli okuyabilir.
Bekleme süresi hâlâ uzunsa anlatımı tek bir oyun kuralıyla sınırlayın. Konuşmakta zorlanan çocuk önce öğretmene anlatabilir veya bir kartı seçerek yanıt verebilir. Amacınız herkesin aynı hızda konuşması değil, her çocuğun anlaşılır bir sırayla katılabilmesidir.
Kapanışta ne sorulabilir?
“Beklerken fikrini nasıl hatırladın?” ve “Sözün yarım kaldığında ne söyleyebilirsin?” sorularından birini seçin. Bir sonraki dersin ikili çalışmasında aynı kartları kısa süre yeniden kullanabilirsiniz. Gözleminizi “Sırası geldiğinde yeniden konuşabildi” gibi görülen bir davranışla yazın; çocukları sabırlı veya sabırsız diye sıralamayın.
Çıkıştaki yanıtları nasıl ele alacağınızı planlarken etkinlik sonrası değerlendirme sorularından yararlanabilirsiniz. Daha ileri sınıflarda duyulanı kontrol etme üzerine çalışmak için 5. sınıf dinleme etkinliğine geçebilirsiniz.
İndirilebilir dosyalar
Etkinlik üç sayfadır: öğretmen yönergesi, konuşma kartları ve kapanış soruları. A4 boyutunda, yüzde100 ölçekte yazdırabilirsiniz. Yalnız öğrenci sayfalarını çoğaltmanız yeterli; düzenlenebilir sürümde sınıfınıza uygun sözcükleri değiştirebilirsiniz.
