Beşinci sınıfta dinleme becerisi etkinliği planlarken öğrencilerden yalnız sessiz durmalarını istemek yeterli olmaz. Dinleyenin neyi anladığını kısa bir cümleyle geri vermesi, konuşanın da yanlış anlaşılmış kısmı düzeltmesi gerekir. Aşağıdaki çalışma, sınıf rehberlik saatinde bu iki davranışı denemek ve gözlemek için hazırlanmıştır.
Etkinliğin amacı ve hazırlığı
Yaklaşık 25 dakikalık çalışma için tahtaya iki kısa konuşma konusu yazın: “Teneffüste birlikte yapılabilecek bir oyun” ve “Grup ödevinde görev paylaşımı”. Öğrenciler gerçek bir anlaşmazlıklarını anlatmak zorunda değildir; örnek bir durumla çalışmak daha rahat olabilir. Dört kişilik gruplar oluşturun. Her gruba bir konuşma sırası kartı ve aşağıdaki dinleme notunu verin.
MEB’in beşinci sınıf Sınıf Rehberlik Etkinlikleri setinde “Kulağım Sende” etkinliği, iyi bir dinleyici olmayı ele alır. Bu yazıdaki çalışma, o etkinliğin senaryolarını veya çalışma yapraklarını yeniden yayımlamaz. Öğrencinin duyduğunu kendi sözüyle kontrol etmesine odaklanan ayrı bir sınıf örneğidir.
Beşinci sınıfta dinleme becerisi etkinliği nasıl uygulanır?
- Öğretmen örnek olur (3 dakika): Kısa bir görüş söyleyin: “Grup ödevinde önce kimin ne yapacağını konuşmak isterim.” Sonra dinleyici rolünde şu cümleyi gösterin: “Önce görevleri belirlemek istediğini anladım, doğru mu?” Bunun onaylamakla aynı şey olmadığını açıklayın.
- İkili konuşma (8 dakika): Bir öğrenci seçtiği konuda yarım dakika konuşsun. Diğeri sözünü kesmeden dinleyip “Senden şunu duydum…” diye özetlesin. Konuşan öğrenci “Evet” ya da “Şunu da eklemek isterim” diyerek düzeltme yapabilsin. Roller değişsin.
- Grup gözlemi (7 dakika): Diğer iki öğrenci yalnız duydukları davranışı not etsin: söz kesildi mi, dinleyen bir ayrıntıyı doğru yakaladı mı, konuşan düzeltme fırsatı buldu mu? Kişiyi “iyi/kötü dinleyici” diye etiketlemeyin.
- Kapanış (7 dakika): Gruplara “Anlaşıldığını hangi cümleden fark ettin?” ve “Yanlış anlaşılan yeri nasıl düzelttin?” sorularını sorun. Sonraki grup çalışmasında kullanabilecekleri bir dinleme cümlesi seçsinler.
Dinleme notu
Bu küçük notu öğrenciler konuşurken değil, ikili çalışma bittiğinde doldursun. Amaç puan vermek değil, gelecek denemede hangi davranışın işe yarayacağını görmektir.
| Konuşan ne söyledi? | Dinleyen neyi geri verdi? | Bir sonraki denemede |
|---|---|---|
| Konunun bir ayrıntısı: ____ | “Senden ____ duydum, doğru mu?” | □ Söz kesmeden bekleyeceğim □ Anladığımı soracağım □ Düzeltmeye yer vereceğim |
Örneğin bir öğrenci “Ödevin resimlerini çizmek istiyorum ama yazıyı tek başıma hazırlayamam” derse dinleyici “Resimleri yapmak istiyorsun, yazı için de birlikte çalışmak istiyorsun; doğru mu?” diyebilir. “Resim yapmak istiyorsun” cümlesi tek başına ikinci ihtiyacı kaçırır. Sınıfta bu farkı konuşun.
Katılımı nasıl uyarlayabilirsiniz?
Herkes göz teması kurmak veya sınıf önünde konuşmak zorunda değildir. Öğrenci isterse önce eşine kısa not yazıp sonra anlatabilir; dinleyen de duyduğunu yazılı bir cümleyle gösterebilir. Sözü işitme, dil ya da dikkat güçlüğü olan öğrencinin ihtiyacına göre süreyi ve ortamı düzenleyin. Uygulama sırasında gerçek bir dışlanma veya zorbalık bildirimi gelirse bunu oyun içinde tartışmayın; öğrenciyi ayrıca ve güvenli biçimde dinleyin.
Bir sonraki grup çalışması öncesinde iki soruyu hatırlatmak yeterli olabilir: “Karşındaki ne istediğini söyledi?” ve “Anladığını ona sordun mu?” Sözlü etkileşimi destekleyen yapılandırılmış sorular, EEF’nin sözlü dil müdahaleleri özetinde de öğretmenin kullanabileceği yaklaşımlar arasında yer alır; buradaki tek etkinliğin belirli bir akademik sonuç üreteceği iddia edilmez.
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı, Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Ortaokul Sınıf Rehberlik Etkinlikleri, 2. Cilt, “Kulağım Sende” etkinliği, s. 97–100.
- Education Endowment Foundation. Oral Language Interventions.
