Grup çalışması başladığında bir öğrenci bütün işi üstlenip diğeri sessizce bekleyebilir. “Herkes katılsın” demek sorunu tek başına çözmez; ortak ürünün ne olduğu ve her öğrencinin ne yapacağı baştan konuşulmalıdır. Aşağıdaki kısa etkinlik, ortaokul öğrencilerine görev paylaşımını deneyerek tartışma fırsatı verir.
Hazırlık ve ortak hedef
Etkinlik 5–8. sınıflarda yaklaşık 25 dakika sürer. Üç ya da dört kişilik gruplar oluşturun. Her gruba dört boş kâğıt, kalem ve aynı görev verin: “Okul kütüphanesini ilk kez kullanacak bir öğrenci için üç öneri yazın; bunları tek sayfalık bir tanıtım notuna dönüştürün.” Okulunuzda kütüphane yoksa aynı görevi okulun ortak kullanım alanlarından biri için düzenleyin.
Öğrencileri aynı masaya oturtmak, birlikte çalışmaları için yeterli olmuyor. EEF’in iş birlikli öğrenme incelemesi, küçük grubun ortak bir sonucu ve herkesin katılabileceği yapılandırılmış görevleri olduğunda çalışmanın daha anlamlı yürüdüğünü belirtiyor; incelemenin kanıt gücünün sınırlı olduğunu da not ediyor. Burada önerilen rol düzeni, sınıfta denenip gözden geçirilecek bir uygulamadır.
Grup çalışmasında görevleri belirlemek
Başlamadan önce tahtaya dört görev yazın: soruları toplama, fikirleri düzenleme, metni yazma ve son kontrol. Üç kişilik grupta son iki görev paylaşılabilir. “Yazan kişi kararları tek başına verir” gibi bir izlenim oluşmaması için herkesin öneriyi söyleme ve metni görme hakkı olduğunu belirtin.
İlk iki dakikada öğrencilerden görev seçmelerini, anlaşamazlarsa kısa bir kura çekmelerini isteyin. Sonraki çalışmada görevler değişsin. Sürekli aynı öğrenciyi yazıcı ya da sözcü yapmak, bazı öğrencilerin başka becerileri denemesini engelleyebilir.
Grup görevleri çizelgesi
| Görev | Bu turda kim üstlenecek? | Diğerleri nasıl katılacak? |
|---|---|---|
| Soruları toplama | Ad: … | Herkes bir soru önerir; benzer olanlar birleştirilir. |
| Fikirleri düzenleme | Ad: … | Herkes üç öneriden birini gerekçelendirir. |
| Metni yazma | Ad: … | Cümleler grupça kararlaştırılır; yazan kişi not eder. |
| Son kontrol | Ad: … | Herkes notu okuyup yeni gelen öğrenci için anlaşılır olup olmadığını söyler. |
Çizelgedeki adları çocuklar kendileri yazabilir. Kişisel bilgileri okul dışına taşımak gerekmez. Öğretmen gruplar arasında dolaşırken yalnız kâğıdın dolup dolmadığına değil, kimin söz aldığına da bakar.
Sınıfta uygulama sırası
İlk 5 dakika: Ortak görevi ve rol düzenini açıklayın. Her grubun görevleri belirlediğini görün. Sonraki 10 dakika: Gruplar önerileri konuşup tanıtım notunu yazar. Bir öğrenci hiç konuşmuyorsa herkesin bir öneri söyleyeceği kısa bir tur yapın; onu arkadaşlarının önünde sorguya çekmeyin. Son 5 dakika: Gruplar notunu başka bir gruba okutur ve “Neresi anlaşılmadı?” sorusuna yanıt alır. Kalan 5 dakika: Görev paylaşımını değerlendirin.
Örneğin bir grupta fikirleri düzenleyen öğrenci bütün önerileri kendi yazmaya başladıysa “Şimdi her biriniz hangi önerinin kalacağını söyleyin; yazıcı ortak kararı not etsin” diye müdahale edebilirsiniz. Amaç öğrenciyi azarlamak değil, görevin paylaşılabileceği yeri göstermektir.
Sonunda ne sorulur?
- “Hangi görev grubun işini kolaylaştırdı? Neden?”
- “Birinin fikri duyulmadan geçildi mi? Bir sonraki turda neyi değiştireceksiniz?”
- “Görevler değişseydi bugün neyi farklı yapardın?”
Öğrencilerin yanıtlarını bir sonraki grup etkinliğinde kullanın. Bir grup çok hızlı bitirdiyse yalnız hızını ödüllendirmeyin; ortak kararı nasıl aldığını sorun. MEB’in Sınıf Rehberlik Programı, kişiler arası becerileri ve karar vermeyi sosyal duygusal gelişim alanında ele alıyor. Bu etkinlikte gözlenen şey de yalnız ortaya çıkan not değil, birlikte karar verme biçimidir.
Grup içinde dışlama ya da korkutma fark ederseniz bunu sıradan rol paylaşımı sorunu gibi ele almayın; öğrencileri ayrı dinleyip okulun ilgili sürecini izleyin. Daha genel bir iletişim çalışması arıyorsanız ortaokul iletişim atölyeleri farklı seçenekler sunuyor.
