Çok adımlı yönergeyi izlemek, görevin içeriğini bilmekten farklı bir güçlük içerebilir. Öğrenci neyi yapacağını anladığı hâlde ikinci adımdan sonra sırayı kaybedebilir. Öğretmen, yönergeyi daha yüksek sesle tekrarlamak yerine adımları görünür kılıp hangi noktada desteğe ihtiyaç duyulduğunu inceleyebilir. Bu çalışma, ilkokulun üst sınıflarında ve ortaokulda sınıf öğretmeni veya ders öğretmeniyle yürütülebilir.
Adım kartı ve kontrol çizelgesine geçin. Buradaki görev bir dikkat veya bellek testi değildir. Tek bir uygulamadan tanı, zekâ düzeyi ya da öğrencinin isteği hakkında sonuç çıkarılmaz.
Önce görevin kendisini açıklaştırmak
Öğrencinin bilmediği bir konuyu öğretmekle birkaç tanıdık işi sırayla yapmasını istemek aynı değildir. Örnekte öğrencilerin tanıdığı üç şekli kullanın: daire, üçgen ve kare. Her öğrenciye üzerinde bu şekiller bulunan altı küçük kâğıt verin; her şekilden iki tane olsun. Kesme işi gerekiyorsa kâğıtları önceden hazırlayın. Şekilleri ayırt etmek zor geliyorsa dokunsal işaret, büyük baskı veya öğrencinin kullanabildiği başka bir gösterim seçin.
Görevi üç adımda açıklayın: “Aynı şekilleri yan yana koy. Her çiftten birini üst sıraya yerleştir. Üst sırada her şekilden bir tane olduğunu kontrol et.” Amaç hızlı bitirmek değildir. Öğrencinin elindeki malzeme ile söylenen yönergenin uyuştuğunu kontrol edin; eksik kartı yönerge izleme sorunu sanmayın.
Öğretmen adımın içindeki düşünmeyi göstersin
Yaklaşık 20 dakikalık ilk uygulamanın 4 dakikasında öğretmen modeli verin: “Önce aynı şekilleri buluyorum. Daireleri bir araya koydum. Şimdi kartımda ikinci adıma bakıyorum: Her çiftten bir tane üst sıraya geçecek. Son adımda üst sırada iki daire olmadığını kontrol edeceğim.” Her cümlenin ardından karşılık gelen hareketi gösterin.
EEF’nin özel eğitim ihtiyacına yönelik öğretim rehberi, açık öğretimde küçük adımları, model olmayı ve rehberlik edilen uygulamayı ele alır; görsel veya yazılı desteğin ihtiyaca göre düzenlenmesini açıklar. Bu şekil görevi ve çizelge özgün bir sınıf örneğidir; rehberin yayımladığı bir test veya sınanmış program değildir.
İlk denemede nerede durduğunu görmek
Sonraki 5 dakikada öğrenciler görevi kendi malzemeleriyle denesin. Üç adım tahtada veya masalarındaki kartta kalsın. Öğretmen yalnız bitmiş ürüne bakmasın: Öğrenci hangi adımda kaldığını bulabiliyor mu, sıradaki işi seçebiliyor mu, son kontrolü yapabiliyor mu? Bir öğrenci ilk adımı tamamlayıp bekliyorsa “Neden yapmıyorsun?” yerine “Kartta şimdi hangi adıma bakacağız?” diye sorun.
Başka bir öğrenci üçgeni tanımıyorsa yalnız sıra kartı vermek yeterli değildir; şeklin ne olduğunu yeniden öğretmek gerekir. Öğrenci şekilleri biliyor fakat kartı okuyamıyorsa yönergeyi sesli sunun veya anlamını birlikte belirlediğiniz görsel işaretler kullanın. Desteği öğrencinin takıldığı adıma göre seçin.
Adım kartı ve kontrol çizelgesi
| Adım | Örnekte yapılacak iş | Kontrol sorusu | Öğretmen notu |
|---|---|---|---|
| 1. Ayır | Aynı şekilleri ikişer yan yana koy. | Her şeklin eşi yanında mı? | Şekli tanıma mı, yönergeyi bulma mı zor geldi? … |
| 2. Yerleştir | Her çiftten bir şekli üst sıraya al. | Her gruptan bir kart seçtim mi? | Sıradaki adımı kendi buldu / işaretle hatırladı / model gerekti: … |
| 3. Kontrol et | Üst sırayı incele. | Daire, üçgen ve kareden birer tane var mı? | Eksik veya fazla kartı fark edip ne yaptı? … |
| Yeni ders görevimiz | Öğrencinin bildiği içerikle üç açık adım: … | Her adımın görülebilen tamamlanma işareti: … | Gereken destek ve yeniden bakılacak gün: … |
Kurgu bir gözlem notu şöyle olabilir: “Aynı şekilleri doğru eşledi. İkinci adımda iki daireyi de üst sıraya taşıdı. Öğretmen ‘Her çiftten kaç tane?’ diye sorunca birini geri koydu.” Bu not, “Yönerge dinlemiyor” etiketinden daha açık bir sonraki adım verir: İkinci adımdaki “bir tane” ifadesini yeniden göstermek.
Yeni görevde yeniden denemek
Sonraki 7 dakikada öğrencinin bildiği farklı bir içerikle benzer bir sıra hazırlayın. Örneğin bir ders metninde “Başlığı bul, başlıkla ilgili bir cümlenin altını çiz, seçtiğin cümlenin başlıkla ilişkisini söyle” denebilir. Metnin okunabilirliği ve içerik düzeyi ders öğretmeni tarafından seçilsin. Önceki şekil görevini yapmış olmak, yeni görevin içeriğini de bildiğini göstermez.
Öğrenci isterse tamamladığı adımın yanına küçük bir işaret koyabilir. İşareti öğretmenden ödül almak için değil, nerede kaldığını bulmak için kullanır. Yazmak zor geliyorsa bir ayraç veya parmağıyla gösterme yeterli olabilir. Arkadaşlarına öğrencinin adımlarını denetleme görevi vermeyin.
Kart desteğini ne zaman değiştirmeli?
Kalan 4 dakikada öğrenciyle “Hangi adımda kart işine yaradı, hangi yerde başka açıklama gerekti?” diye konuşun. Öğrenci sırayı kullanabiliyorsa bir sonraki benzer görevde daha kısa bir hatırlatmayı birlikte deneyebilirsiniz. Desteği bir anda kaldırıp başarısız olmasını beklemeyin. Kart kullanmak öğrencinin yetersiz olduğu anlamına gelmez; bazı öğrenciler için görsel desteği sürdürmek gerekir.
EEF’nin 2026 kapsayıcı öğretim rehberi, desteğin öğrencinin başlangıç durumuna ve sınıf bağlamına göre seçilmesini vurgular. Süren güçlüklerde yalnız kart sayısını artırmayın; dil, görme, işitme, hareket, içerik bilgisi ve uygun öğretim desteğini okul ekibiyle değerlendirin.
Bir çözümün nedenini açıklama ihtiyacı için anlamayı kontrol etme etkinliği; haftaya yayılacak görevleri seçmek için haftalık çalışma planı kullanılabilir. Buradaki gözlem, tek bir görevin adımlarını bulma ve sürdürme üzerinedir.
Kaynaklar
- Education Endowment Foundation (2020), Special Educational Needs in Mainstream Schools, basılı sayfa 24–27: açık öğretim, destekleme ve ihtiyaca göre uyarlama.
- EEF (2026), The EEF Guide to Inclusive Teaching: Universal Approaches.
