Bir işlemin doğru sonucunu söyleyen çocuk, o sonuca nasıl ulaştığını açıklarken zorlanabilir. 4. sınıfta anlamayı kontrol etmek için çözülmüş bir örneğin bir adımında durup “Bu adımı neden yaptık?” diye konuşabilirsiniz. Bu etkinlikte öğrenciler eşit paylaşma örneğini açıklar, belirsiz kalan adımı seçer ve yeni bir görevde yeniden dener.
Yaklaşık 25 dakikalık çalışma, sınıf öğretmeniyle yürütülebilecek bir öğrenme üzerine düşünme etkinliğidir. Önceden öğretilmemiş bölme işlemini öğretmenin yerine geçmez. Çanakkale’nin 2026–2027 yerel hedefi öz düzenlemeli öğrenmedir; bu sayfadaki örnek ve çalışma dosyası bu hedefle ilişkili özgün bir hazırlıktır.
Öğretmenin düşünme modeli
Tahtaya şu görevi yazın: “24 fidan, dört sınıfa eşit sayıda verilecek. Her sınıfa kaç fidan düşer?” Yanına 24 ÷ 4 = 6 işlemini ekleyin. 24 küçük kâğıt veya sayaç hazırlayın. Öğrencilerin bölmeyi daha önce görmüş olması gerekir.
İlk açıklamayı siz yapın: “24, bütün fidanların sayısı. Dört eşit grup kuruyorum. Her gruba birer fidan vererek ilerlersem hiçbir sınıfı atlamam. Her grupta altı fidan olduğunda toplamı yeniden sayabilirim.” Burada yalnız işlem sırası anlatılmıyor; sayının duruma nasıl karşılık geldiği de açıklanıyor.
Görev içinde düşünme adımlarını modellemek, planlama ve anlamayı izleme yaklaşımıyla uyumludur. EEF, Metacognition and Self-Regulated Learning, ikinci baskı bu yaklaşımların belirli ders görevleri içinde açıkça öğretilmesini ele alır. Aşağıdaki fidan örneği kaynakta yer alan bir etkinliğin kopyası değildir.
Açıklama ve yeniden deneme
- İlk beş dakikada görevi okuyun ve kendi düşünmenizi anlatın. Öğrencilerden hemen aynı cümleleri tekrarlamalarını istemeyin.
- Sonraki beş dakikada bir ikiliye sayaçları, diğerine çözülmüş işlemi verin. Her öğrenci “Dört sayısı burada neyi gösteriyor?” sorusuna kendi sözüyle karşılık versin. Dinleyen kişi, arkadaşının hangi sayıyı açıkladığını söylesin.
- Beş dakika boyunca belirsiz adımı seçtirin: toplam, grup sayısı, her gruptaki miktar veya sonucu kontrol etme. “Bilmiyorum” yanıtını başlangıç bilgisi olarak kabul edin.
- Yeni görev için beş dakika ayırın: “30 kitap, beş rafa eşit yerleştiriliyor.” Öğrenci 30 ÷ 5 = 6 işlemini açıklasın ve 5 × 6 = 30 ile kontrol etsin.
- Kapanışta her öğrenci anladığı bir adımı ve hâlâ soracağı bir soruyu yazsın. Kâğıtları sınıf önünde okumak zorunlu değildir.
| Durak | Örnek açıklama | Benim açıklamam |
|---|---|---|
| Sayının anlamı | 4, paylaşım yapılacak sınıf sayısıdır. | … |
| İşlemin gerekçesi | Bütün fidanları eşit gruplara ayırmak için bölüyorum. | … |
| Kontrol | Dört grubun her birinde altı fidan varsa 24 fidan eder. | … |
| Sorum | Toplamı biliyorum; her grubu saymadan nasıl kontrol ederim? | … |
Yanıtları ele almak
“Altı çünkü böldüm” yanıtına “Altı hangi miktar?” diye karşılık verin. Çocuk “Sınıf sayısı” diyorsa doğru sonucu yeniden söylemek yetmez. Dört sınıfı kâğıtla ayırıp her gruptaki miktarı göstermesini isteyin. “İşlemi söyledin; şimdi altının neyi saydığını birlikte bulalım” ifadesi kişiyi etiketlemeden hatanın yerini konuşur.
İşlemi açıklayabilen fakat yazarken zorlanan öğrenci sözlü anlatabilir veya sayaçları gösterebilir. Arkadaşı açıklamayı yazabilir; yazılan cümlenin kendi düşüncesine uyduğunu öğrenci kontrol etsin. İşlemde zorlanan öğrenciyle sayıları küçültmek mümkündür: 12 fidanı üç gruba ayırın. Yeniden denemede kullanılan sayıların anlamını yine sorun.
Uyarlama ve izleme
Çıkış kâğıdında doğru yanıtın yanında gerekçeyi arayın. Bir sonraki derste aynı öğrencinin farklı sayı ve bağlamda grup sayısını açıklayıp açıklamadığına bakın. Tek oturumdan genel yetenek veya öğrenme güçlüğü sonucu çıkarmayın. Sınıf öğretmeni, devam eden ders ihtiyacını kendi değerlendirmeleriyle birlikte ele alır.
Çalışma dosyasında öğretmen modeli, ilk görev, açıklama örnekleri, yeni görev ve izleme sayfası bulunur. Uzun süreli kayıt için öğrenme günlüğü, ortaokulda tekrar düzenlemek için ders tekrarı rehberi ayrı amaçlarla kullanılabilir.
