Ders çalışmaya niyet eden bir öğrenci bazen hangi dersten başlayacağını, bazen de ne kadarını yetiştirebileceğini kestiremez. Ortaokul çalışma planı hazırlarken öğrencinin okul, dinlenme ve diğer sorumluluklarını birlikte düşünmek gerekir. Haftalık çizelge, yapacağı işi açıkça yazmasına ve hafta sonunda planın hangi bölümünü değiştirmesi gerektiğini konuşmanıza yardımcı olabilir.
Öğrencinin haftasını tanımak
İlk görüşmede öğrencinin gününün nasıl geçtiğini öğrenin. Okuldan ne zaman çıkıyor, eve ne zaman ulaşıyor, dinlenmeye ve diğer sorumluluklarına ne kadar zaman ayırıyor? Ardından çalışacağı bir ya da iki konuyu seçin. “Matematik çalışacağım” yerine “Kesirlerle ilgili üç örnek çözüp anlamadığım adımı işaretleyeceğim” yazması, ne zaman başlayacağını ve nerede yardım isteyeceğini konuşmanızı kolaylaştırır.
Planlama, çalışırken güçlüğü fark etme ve sonrasında değerlendirme, belirli bir ders görevi üzerinden ele alınabilir. Bu yaklaşım Education Endowment Foundation’ın (EEF) 2025 rehberinde açıklanır. Akademik gelişime yönelik sınıf çalışmaları için MEB sınıf rehberlik etkinlikleri de incelenebilir.
Ortaokul çalışma planı için haftalık çizelge
Çizelgeyi öğrencinin defterine veya bir çalışma kâğıdına geçirebilirsiniz. Her satırda tamamlanabilecek bir görev bulunsun. Öğrencinin haftası yoğun olduğunda bütün günleri doldurmak gerekmez; başlayabileceği iki uygun zamanla ilerlemek de mümkündür.
| Gün / uygun aralık | Yapacağım küçük iş | Başladım mı? | Nerede takıldım? | Sonraki adım |
|---|---|---|---|---|
| Pazartesi / … | … | … | … | … |
| Salı / … | … | … | … | … |
| Çarşamba / … | … | … | … | … |
| Perşembe / … | … | … | … | … |
| Cuma veya hafta sonu / … | … | … | … | … |
Örnek bir satır şöyle doldurulabilir: “Salı, eve geldikten ve dinlendikten sonra: Fen dersinde bu hafta işlenen konudan iki soru çözeceğim. Başladım: Evet. Takıldığım yer: İkinci sorunun çizimini yapamadım. Sonraki adım: Çarşamba günü öğretmenime çizimi göstereceğim.” Bu örneği öğrencinin dersine ve kendi ifadesine göre değiştirin.
İlk görüşmede planı birlikte hazırlamak
“Senden kusursuz bir hafta beklemiyorum. Önce hangi gün başlamanın daha kolay olacağını seçelim” diyebilirsiniz. Öğrenci çok sayıda görev yazdıysa en önce hangisine zaman ayıracağını sorun. Kendi tercihine yer verin; planı onun adına tamamen doldurmak yerine ilk satırı birlikte hazırlayın.
Görüşmede önce haftasını dinlemeye, ardından görev seçmeye ve ilk satırı doldurmaya zaman ayırın. Son olarak planı yeniden konuşacağınız günü belirleyin. Başlangıçta tek haftalık bir plan, öğrencinin karşılaştığı güçlükleri daha yakından izlemenize imkân verir. Görüşmenin süresini öğrencinin ihtiyacına ve okulun işleyişine göre düzenleyebilirsiniz.
Hafta sonunda planı değerlendirmek
Hafta sonunda yalnız tamamlanan kutulara bakmayın. “Hangi gün başlamak daha kolaydı?”, “Takıldığında ne yaptın?” ve “Gelecek hafta neyi değiştirelim?” sorularını birlikte konuşun. Planlama, izleme ve değerlendirme arasındaki ilişki üstbiliş ve öz düzenleme özetinde ele alınır. Öğrenci satırları tamamlayamadıysa görevin büyüklüğünü, zamanı ve ihtiyaç duyduğu desteği yeniden değerlendirin.
Örneğin “Konuyu bitireceğim” hedefi birkaç gün ertelendiyse ilk örneği açıp anlaşılmayan bölümü işaretlemekle başlayabilirsiniz. Öğrenci konuyu anlamadığı için ilerleyemiyorsa branş öğretmeniyle uygun biçimde iletişim kurmak gerekir. Çizelgedeki boşluklardan dikkat sorunu, öğrenme güçlüğü veya isteksizlik sonucu çıkarmayın; önce öğrencinin açıklamasını dinleyin.
Sınıf ve ev koşullarına göre düzenleme
Sınıfla çalışırken tahtada örnek bir çizelge doldurun; öğrenciler kendi planlarını hazırlasın. Kişisel çizelgelerin herkesin önünde okunması gerekmez. Yazmakta zorlanan öğrenci kısa sözcük veya sembol kullanabilir. Evde sessiz bir ortamı bulunmayan öğrenciyle okulda yararlanabileceği çalışma zamanını ve destek yollarını da konuşun.
Çalışma ortamı ve tekrar alışkanlıklarını görüşmek için ders çalışırken sık görülen hatalar yazısından yararlanabilirsiniz. Görevin daha açık ifade edilmesi gerekiyorsa SMART hedef örnekleri de yardımcı olabilir. Bir sonraki görüşmede çizelgeyi yeniden açın ve öğrencinin gerekçelerini dinleyerek planı birlikte düzenleyin.
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı, Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2024), Sınıf Rehberlik Etkinlikleri.
- Education Endowment Foundation (2025), Metacognition and Self-Regulated Learning.
- Education Endowment Foundation (2025), Metacognition and self-regulation: Teaching and Learning Toolkit.
