Eğitimde yapay zekâ etik beyanı, bir yapay zekâ aracının okul sürecine nasıl katıldığına göre gündeme gelir. Millî Eğitim Bakanlığının (MEB) S.S.S. sayfasına göre araç öğrencilerle doğrudan etkileşiyorsa, öğrenci verisini işliyorsa veya çıktısı öğrenci hakkında değerlendirme ya da karar vermekte kullanılacaksa Etik Beyan Formu doldurulmalıdır. Kişisel ders hazırlığında öğrenci ve öğrenci verisi sürece girmiyorsa bu form zorunlu değildir.
Bu kısa karar akışı, uygulamayı planlayan öğretmen ve rehber öğretmene ilk ayrımı yapmada yardımcı olur. MEB’e bağlı kurumlarda güncel kılavuz ve YAZEK süreci esas alınmalı; belirsiz veya yüksek riskli uygulama okulun ilgili etik ekibiyle değerlendirilmelidir.
Etik beyanı gerektiren üç durum
MEB’in Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları S.S.S., Etik Beyan Formunun gerekli olduğu üç tetikleyiciyi açıklar:
- Öğrenci araçla doğrudan etkileşir. Örneğin öğrenciler sohbet botuna soru yazar veya araçla bir ürün oluşturur.
- Öğrenci verisi araca işlenir. Ses, görüntü, metin, ödev, not veya başarı bilgisi buna örnek olabilir. İsimleri kaldırmak tek başına her verinin anonim olduğunu kanıtlamaz; veri akışını ve yeniden tanınma olasılığını ayrıca ele alın.
- Yapay zekâ çıktısı öğrenci hakkında değerlendirme veya karar için kullanılır. Not verme ya da düzey belirleme gibi sonuçları etkileyen kullanımlarda öğretmen veya ilgili idari personelin nihai sorumluluğu sürer.
Bu üç durumdan biri varsa S.S.S.’ye göre Etik Beyan Formu YAZEK üzerinden doldurulur. Formun doldurulması ayrıca okul yönetiminden onay beklenmesi anlamına gelmez; ancak okul Yapay Zekâ Etiği ekibi bariz bir risk görürse uygulamanın başlatılmaması veya durdurulması yönünde uyarıda bulunabilir.
Öğrencisiz hazırlık ile öğrenci içeren uygulamayı ayırın
Bir öğretmenin kendi ders planı için genel bir örnek istemesi, öğrenci ve öğrenci verisi sürece katılmıyorsa MEB S.S.S.’de beyan gerektirmeyen kişisel mesleki kullanım örneğidir. Aynı araca öğrencinin ödevini yapıştırmak, öğrenciyi sohbet botuna yönlendirmek veya çıktıyı öğrencinin düzeyine karar vermek için kullanmak ise farklı bir süreçtir ve yukarıdaki tetikleyicileri kontrol etmeyi gerektirir.
UNESCO’nun öğrenci yeterlik çerçevesi yapay zekâ okuryazarlığını yalnızca araç kullanmak olarak değil; insan merkezli yaklaşım, etik, teknikler ve sistem tasarımı boyutlarıyla ele alır. Bu nedenle rehberlik saatindeki çalışma, öğrenciye bir aracı kullandırmadan da yürütülebilir: öğretmen önceden hazırlanmış, gerçek kişiye ait olmayan kısa bir örnek çıktıyı sınıfa getirir ve öğrencilerden iddia, kanıt ve belirsizliği ayırmalarını ister.
Uygulama öncesi karar akışı
Başlamadan önce şu soruları sırayla yanıtlayın:
| Kontrol | Evetse | Hayırsa |
|---|---|---|
| Öğrenci yapay zekâ aracıyla doğrudan etkileşecek mi? | Etik Beyan Formu gerekir. Kullanılacak aracı ve öğrenci rolünü MEB sürecinde belirtin. | Sonraki soruya geçin. |
| Öğrenciye ait ödev, metin, ses, görüntü, not veya başka bir veri araca aktarılacak mı? | Etik Beyan Formu gerekir. Gerekliliği yeniden değerlendirin; veri minimizasyonu ve anonimleştirmeyi planlayın. | Sonraki soruya geçin. |
| Yapay zekâ çıktısı öğrenciyi puanlama, düzey belirleme veya başka bir kararı etkileyecek mi? | Etik Beyan Formu gerekir. Çıktıyı tek başına karar verici yapmayın; insan denetimini koruyun. | Üç tetikleyicinin hiçbiri yoksa MEB S.S.S.’ye göre bu form zorunlu değildir. Yine de okulun güncel kurallarını kontrol edin. |
Örnek: Rehber öğretmen, sınav haftasında “yardım isteme cümleleri” üzerine bir etkinlik planı hazırlamak için öğrenci bilgisi içermeyen genel bir istem kullanıyor ve çıktıyı kendi incelemesinden sonra düzenliyor. Bu kullanım S.S.S.’deki kişisel hazırlık örneğine yakındır. Aynı öğretmen bir öğrencinin ödevini araca gönderip “başarısı düşük mü?” diye sorarsa artık öğrenci verisi işlenmekte ve çıktı değerlendirmeyi etkilemektedir; uygulama başlamadan MEB Etik Beyan sürecini incelemelidir.
Mahremiyet ve insan sorumluluğu
YAZEK’in MEB tarafından yayımlanan bilgilendirmesi, öğrenci verisinin işlenmesinde gerekli asgari veriyi kullanmayı ve yapay zekâya aktarılacak veriyi anonimleştirmeyi vurgular. “Adı sildim” demek; okul, sınıf, olay tarihi veya özgün metin gibi başka ayrıntıların kişiyi tanınabilir kılmadığını tek başına göstermez. En güvenli başlangıç, etkinliğin amacını gerçek bir öğrenci verisi aktarmadan karşılayıp karşılayamayacağınızı sormaktır.
Öğrencinin notu, yönlendirilmesi veya akademik geleceğini etkileyen başka bir karar yapay zekâya bırakılamaz. MEB S.S.S. bu araçları bu tür kritik kararlarda yardımcı araç olarak sınırlar ve nihai sorumluluğu öğretmen ya da ilgili idari personele verir. Yüksek etkili kararları okulun yürürlükteki mevzuat ve destek süreçleri içinde değerlendirin.
Yapay zekâ çıktısının doğruluğunu ayrıca kontrol etmek için ortaokulda yapay zekâ yanıtını kanıtla sınama etkinliğine bakabilirsiniz. İnternetten bilgi doğrulamaya ilişkin kaynak kontrolü etkinliği de farklı bir okur işini tamamlar.
Kaynaklar
- MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları S.S.S. (erişim: 19 Kasım 2026).
- MEB, Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi (YAZEK) (erişim: 19 Kasım 2026).
- UNESCO, AI Competency Framework for Students (2024; son güncelleme: 16 Ocak 2026; erişim: 19 Kasım 2026).











