Ortaokulda Ödünç Eşya Kullanımı: İzin, Ret ve İade

Arkadaşından cetvel isteyen bir öğrenci, “Şimdi ben kullanıyorum” yanıtını duyduğunda ne söyleyeceğini bilemeyebilir. Ödünç eşya kullanımı üzerine bu ortaokul etkinliğinde öğrenciler isteklerini açıkça anlatmayı, ret yanıtından sonra başka bir yol bulmayı ve aldıkları eşyayı konuşulan zamanda geri vermeyi çalışır. Beşinci sınıftan sekizinci sınıfa kadar uygulanabilecek özgün senaryo kartları için yaklaşık 30 dakika ayırabilirsiniz.

Etkinlikten önce ortak ve kişisel eşyayı ayırın

Önce tahtaya iki örnek yazın: öğrencinin kendi cetveli ve okulun ortak cetveli. Kişisel bir eşya için sahibinden izin istenir; ortak malzeme okulun kullanım düzenine göre paylaşılır. Ortak malzemeye erişemeyen bir öğrenciyi arkadaşının kişisel eşyasını vermesine bağımlı bırakmayın. Derste gerekli araç eksikse çözümü öğretmenle birlikte bulması için bir yol gösterin.

İkililere dağıtılacak senaryo kartları, kâğıt ve kalem yeterlidir. Gerçek eşyaların el değiştirmesi gerekmez. “Bugün örnekteki kişiler için cümle kuracağız. Kendi aranızda yaşanmış bir olayı anlatmak zorunda değilsiniz” diyerek başlayın. Öğrenci canlandırma yerine konuşmayı yazabilir veya kart üzerinde seçim yapabilir.

Sınır Koyma, İzmir ve Bursa’nın 2026–2027 yerel hedefleri arasında yer alıyor. Bu çalışmanın iletişim çerçevesi, isteğini açıkça ifade ederken karşıdakine saygı göstermektir; CCI’nin atılganlık tanımı da bu iki yönü birlikte ele alır.

İzin sorusunda hangi bilgi bulunmalı?

İlk beş dakikada “Şunu versene” ile “Cetvelini bu şekli çizene kadar kullanabilir miyim? Ders bitmeden sana vereceğim” cümlelerini okuyun. Öğrencilerden ne istendiğini, ne için kullanılacağını ve ne zaman geri verileceğini bulmalarını isteyin. Yanıtı gerçekten beklemek de konuşmanın parçasıdır; soruyu sorarken eşyayı almaya başlamayın.

“Şimdi veremem” yanıtını da birlikte okuyun. Cümlenin sonunda bir gerekçe bulunmayabilir. Sınıfça “Peki, başka bir cetvel bulmak için öğretmenime soracağım” karşılığını deneyin. Eşyayı isteyen öğrenci hayal kırıklığı yaşayabilir; bu duygu karşıdakini ikna etmek için ısrarı sürdürmesini gerektirmez.

Ödünç eşya için konuşma kartları

Sonraki sekiz dakikada her ikili bir kart seçsin. Üç dakika kendi cümlelerini hazırlasınlar; kalan sürede birkaç ikilinin önerisini dinleyin. Cümleler aynı olmak zorunda değil. İsteğin ve verilen yanıtın anlaşılır olup olmadığına bakın.

İzin ret ve iade için karşılıklı konuşmalar
Durum	Örnek konuşma	Ele alınacak davranış
Cetvel şu anda kullanılıyor	Mert: “Cetvelini kullanabilir miyim?” Ada: “Şimdi ben kullanıyorum, veremem.” Mert: “Tamam, ortak cetvel için öğretmenime soracağım.”	Retten sonra ısrarı sürdürmeden başka bir yol aramak.
Kalem ders sonuna kadar verildi	Ada: “Bu dersin sonuna kadar verebilirim.” Mert: “Ders bitmeden masanda sana geri vereceğim.”	İki kişinin aynı iade zamanını anlaması.
Söz verilen zaman geldi	Mert: “Kalemini geri getiriyorum. Sonraki derste yeniden kullanabilir miyim?” Ada: “Bana gerekiyor.” Mert: “Anladım, başka bir kalem bulacağım.”	Süreyi tek taraflı uzatmamak ve yeni yanıtı beklemek.

Konuşmayı karşılıklı deneyin ve iadeyi netleştirin

Yedi dakikalık prova bölümünde ikililer, karttaki isteği ve yanıtı sırayla canlandırsın. Dinleyen öğrenci, iade zamanının açıkça söylenip söylenmediğini kontrol etsin. “Sonra veririm” gibi belirsiz bir cümle varsa iki öğrenci zamanı birlikte açıklaştırsın. Eşyanın sahibinin yanıtını başka bir öğrencinin vermesine izin vermeyin: “Arkadaşımın kalemini alabilirsin” sözü, sahibinin yanıtının yerini tutmaz.

İade konuşmasına kısa bir kontrol ekleyin: “Kalemini geri getirdim, birlikte bakalım mı?” Örnekte eşya zarar görmüşse bunu saklamak yerine ne olduğunu söylemek ve öğretmenden yardım istemek üzerinde durun. Sınıf içinde borç veya zarar bedeli belirleme oyunu kurmayın; gerçek anlaşmazlığı okulun uygun sürecinde yetişkinler ele alır.

Öğrenci kendi cümlesini nasıl kurabilir?

Altı dakika içinde öğrenciler üç kısa cümle hazırlasın: izin isterken söyleyeceğim, ret duyduğumda söyleyebileceğim ve geri verirken söyleyeceğim. Son dört dakikada birkaç gönüllü örnek okuyun. “En nazik öğrenci kim?” diye oylamak yerine, dinleyenin hangi bilgiyi açıkça duyduğunu sorun.

Kalabalık sınıfta bütün ikilileri sahneye çıkarmak yerine iki örneği tahtada düzenleyebilirsiniz. Okuma desteğine ihtiyaç duyan öğrenci için tek kart seçin ve yönergeyi birlikte okuyun. Sonraki ortak malzeme kullanımında “İade zamanı belli mi?” sorusuna yeniden dönmek yeterli bir izlem olabilir.

Eşyasını ödünç vermek istemeyen çocuğa “Arkadaşlarınla paylaşmalısın” diye baskı yapmayın. İzinsiz alma, korkutma veya tekrarlayan ısrar varsa bunu iki öğrencinin kendi başına çözmesini beklemeyin. Daha genel kişisel alan çalışması için kişisel alan etkinliğini, ortak kurallar için sınıf anlaşması örneğini kendi kademenize uygun kapsamda inceleyebilirsiniz.

Etkinlik ve öğrenci sayfaları

Dört sayfalık dosyanın ilk iki sayfasında öğretmen akışı ve gerekçeli diyaloglar, son iki sayfasında öğrenci kartları ve yeni durum bulunur. Öğrenciler için son iki sayfayı çoğaltın. A4 PDF yazdırılabilir; DOCX sürümünde okulun ortak malzemeye ulaşma yolunu düzenleyebilirsiniz.