Bir öğrenci arkadaşının hazırladığı çalışmaya “Güzel olmuş” dediğinde, hangi kısmı beğendiğini anlamak kolay olmayabilir. “Çok karışık” dediğinde de neyin değişmesi gerektiği belirsiz kalabilir. Ortaokulda geri bildirim vermeyi çalışırken öğrencilerin metindeki belirli bir ayrıntıyı göstermesine, anlaşılır bir öneri sunmasına ve öneriden sonra ne yapılabileceğini konuşmasına zaman ayırabilirsiniz. Bu etkinlik, 6 ve 7. sınıflarda yaklaşık 30 dakikada uygulanabilir.
Hangi çalışmayla başlamalı?
İlk denemede öğretmenin hazırladığı kısa, isimsiz bir metin kullanın. Herkes aynı metne baktığında hangi ayrıntının yorumlandığını birlikte görebilirsiniz. Tahta, her ikili için bir kâğıt ve kalem yeterlidir. Örneği tahtaya yazabilir veya sınıfa okuyabilirsiniz.
Aşağıdaki duyuru, etkinlik için hazırlanmış bir kurgu olsun: “Bilim kulübü yeniden buluşuyor. Deneyler yapacağız. Merak eden herkesi bekliyoruz. Ayrıntıları sonra söyleriz.” Öğrencilerden yazarı tahmin etmelerini veya metne not vermelerini istemeyin. Duyuruyu gören bir öğrencinin toplantıya katılmak için hangi bilgileri öğrenmesi gerektiğine bakacaklarını açıklayın.
Geri bildirim için iki ölçüt belirleyin — 5 dakika
Tahtada “Bu duyuruyu okuyan kişi neyi anlayabilmeli?” sorusunu açın. Gelen yanıtları iki ölçütte toplayın:
- Ne yapılacak? Katılacak kişi toplantıda neyle karşılaşacağını anlayabiliyor mu?
- Ne zaman ve nerede? Katılmak için gerekli gün, saat ve yer bilgisi bulunuyor mu?
Ölçütler konuşma boyunca tahtada kalsın. “Ben bu rengi sevmiyorum” gibi kişisel beğenilerle, duyurunun amacına ilişkin bir eksikliği birbirinden ayırın. Öğrenciler bir öneri sunarken hangi ölçüte baktıklarını söyleyebilsin.
NSW Eğitim Bakanlığının akran değerlendirmesi rehberi, öğrencilerle ölçütleri açıklığa kavuşturmayı, isimsiz örneklerle çalışmayı ve öğretmenin nasıl geri bildirim verdiğini göstermesini önerir. Burada da öğrencileri doğrudan birbirlerinin işine yorum yapmaya yöneltmeden önce ortak bir örnek üzerinde çalışacağız.
Öğretmen bir yorumu açsın — 6 dakika
Önce şu yorumu okuyun: “Bu duyuru olmamış.” Sınıfa “Bu sözü duyan kişi neyi düzelteceğini biliyor mu?” diye sorun. Ardından aynı düşünceyi açıklayarak söyleyin: “Deney yapılacağını anladım. Toplantının saatini bulamadım. Salı günü saat kaçta başlayacağını ekleyebilir misin?”
Üç parçayı öğrencilerle birlikte bulun: Metinde görülen bir ayrıntı, belirsiz kalan bilgi ve yapılabilecek bir değişiklik. Sonra “Sen hep eksik yazıyorsun” cümlesini ele alın. Bu cümlenin öğrencinin kendisi hakkında bir yargı taşıdığını söyleyin; yeniden yalnız eldeki metne dönün: “Bu metinde saat bilgisi eksik.”
Öğrenciler bütün yorumları aynı sırayla söylemek zorunda değil. “Yer olarak fen laboratuvarını ekleyebilir misin? Nerede buluşacağımız yazmıyor” da anlaşılır bir karşılıktır. Öneri, karşıdakinin neyi değiştirebileceğini açıkça söylesin.
İkililer bir öneri hazırlasın — 9 dakika
İlk iki dakikada öğrenciler kurgu duyuruyu sessizce incelesin ve iki ölçütten birini seçsin. Sonraki üç dakikada her öğrenci, seçtiği ölçüte göre gördüğü ayrıntıyı ve önerisini not etsin. Kalan dört dakikada notlarını eşine okusun; dinleyen öğrenci “Benden hangi değişikliği istiyorsun?” diye sorarak anladığını kontrol etsin. Roller değişsin.
Sınıfta dolaşırken genel yorumları açmalarına yardım edin. “Biraz daha ayrıntı ver” diyen öğrenciye “Hangi bilgi eklensin?” diye sorun. “Daha dikkatli yaz” diyen öğrenciye ise metinde gösterebileceği bir yeri buldurun. Sözcükleri öğrencinin yerine seçmektense öneriyi anlaşılır kılacak soruyu sorun.
Öğrencinin geri bildirim notu
| Konuşulacak nokta | Kısa notum |
|---|---|
| Baktığım ölçüt | ………………………………………… |
| Metinde gördüğüm veya bulamadığım ayrıntı | ………………………………………… |
| Önerdiğim değişiklik | ………………………………………… |
| Öneriyi alan kişinin anladığı değişiklik | ………………………………………… |
| Yeni metinde yapılan düzenleme | ………………………………………… |
Örnek bir not şöyle olabilir: “Gün, saat ve yere baktım. Duyuruda toplantı saatini bulamadım. Başlangıç saatini eklemeyi önerdim. Arkadaşım da saat bilgisinin eksik olduğunu anladığını söyledi. Yeni metne ‘Salı, 13.00’ yazdık.” Bu örnekteki tarih ve saat gerçek bir okul duyurusu değildir.
Öneriden sonra metni yeniden yazın — 7 dakika
İkililer şimdi duyurunun yeni bir sürümünü hazırlasın. Çalışma yalnız prova olduğu için eksik bilgileri birlikte belirleyebilirler. “Bilim kulübü salı günü 13.00’te fen laboratuvarında buluşuyor. İlk toplantıda basit bir deney planlayacağız. Katılmak isteyen öğrenciler toplantıya gelebilir” gibi bir metin ortaya çıkabilir. Gerçek bir okul duyurusunda ise gün, saat ve yer, sorumlu öğretmenden doğrulanmalıdır.
İlk metinle yeni sürümü yan yana okuyun. “Hangi öneri hangi değişikliğe yol açtı?” diye sorun. Bir öneri kullanılmadıysa nedenini konuşun. Örneğin bu kısa duyuruya bütün dönem programını eklemek gerekli görülmeyebilir. Öğrencinin her öneriyi kabul etmesi gerekmez; kararını metnin amacıyla açıklayabilmesi önemlidir.
Öğretmen geri bildirimini ele alan EEF rehberi, her geri bildirimin öğrenmeye olumlu katkı sağlamadığını hatırlatır. Bu derste de yalnız yorum sayısına bakmayın. Öğrencinin aldığı öneriyi nasıl anladığını ve metinde ne yaptığını görün.
Kapanışta yeni bir yorum deneyin — 3 dakika
Tahtaya “Başlık çok kötü” yazın. Her öğrenciden bunu metindeki bir ayrıntıya ve açık bir öneriye bağlayarak yeniden söylemesini isteyin. “Başlıkta kulübün adı görünmüyor; adını ekleyebilir misin?” gibi bir yanıt, çalışılan beceriyi gösterir. Yanıtları öğrencileri sıralamak için kullanmayın; hâlâ genel kalan yorumları sonraki derste yeniden ele alın.
Sınıfın ihtiyacına göre düzenleme
Yazmakta zorlanan öğrenci metinde ilgili yeri işaretleyip önerisini sözlü anlatabilir. Okuma desteği gereken ikililerle duyuruyu birlikte okuyun. Sınıf kalabalıksa bütün yorumları tek tek dinlemek yerine farklı ölçütlere bakan birkaç gönüllünün cümlesini alın. Sonraki denemede farklı bir kısa metin seçin.
İlk çalışmada kişisel yaşantı metni, özel bir aile anlatısı veya öğrencinin paylaşmak istemediği ürünleri kullanmayın. Alay ve küçük düşürme başladığında yorum akışını durdurup sınıfın güvenliğini sağlayın. Gerçek bir zorbalık durumunu “Daha iyi geri bildirim verin” diyerek alıştırmanın içinde çözmeye çalışmayın.
Bu beceriyi daha sonra grup çalışmasında hazırlanan ortak ürüne taşıyabilirsiniz. Öğrenciler öneriyi anlamakta zorlanıyorsa önce duyduğunu kendi sözüyle kontrol etme çalışmasına dönmek yararlı bir hazırlık olabilir. Bir sonraki uygulamada iki ölçütü hatırlatın ve öğrencilerin önceki denemeye göre daha belirli bir öneri kurup kuramadığına bakın.
Kaynaklar
- NSW Department of Education (2025), Introducing Student Peer Assessment.
- Education Endowment Foundation (2021), Teacher Feedback to Improve Pupil Learning.
