Objektif testler, yanıtların önceden belirlenmiş kurallara göre puanlandığı ölçme araçlarıdır. Buradaki “objektif”, sonucun kişiyi bütün yönleriyle anlattığı veya yorum gerektirmediği anlamına gelmez. Okulda önemli soru, kullanılan aracın hangi amaç, yaş grubu, dil ve uygulama koşulu için uygun olduğudur.
Her yanıtın doğrusu ve yanlışı olmaz
Bir başarı sorusunun doğru yanıtı bulunabilir. Kişilik veya ilgi bildirimlerinde ise kişi kendisini anlatır; yanıtlar çoğu zaman bilgi sınavındaki gibi doğru-yanlış sayılmaz. Aynı biçimde sunulan iki test farklı özellikleri ölçebilir. Bir formun bilgisayarda puanlanması da onu kendiliğinden geçerli yapmaz.
APA’nın psikolojik test ve değerlendirme açıklaması, test uygulamasını görüşme ve diğer bilgi kaynaklarını içerebilen daha geniş değerlendirme sürecinden ayırır. Bu ABD bağlamındaki genel açıklama Türkiye’de bir meslek grubuna uygulama yetkisi veren mevzuat değildir. Yetki ve eğitim koşulu kullanılan araç ve hizmet bağlamında ayrıca doğrulanır.
Sonucu okurken birbirinden ayrılacak sorular
| Alan | Sorulacak soru | Kaçınılacak yorum |
|---|---|---|
| Puanlama | Yanıtlar hangi kurala göre puana dönüşüyor? | “Bilgisayar puanladı, hata olamaz.” |
| Güvenirlik | Bu koşullarda puan ne kadar tutarlı ve ne kadar belirsizlik taşıyor? | “Tek puan kişinin değişmez özelliğidir.” |
| Geçerlik | Bu puandan bu amaçla yapılacak yorum için hangi kanıt var? | “Test her amaçla geçerlidir.” |
| Karşılaştırma | Varsa norm grubu bu öğrencinin yaş ve dil koşuluna uygun mu? | “İnternetteki tablo herkese uygulanır.” |
Uygulama öncesi görüşme soruları
Öğretmen veya veli bir değerlendirmeye hazırlanırken şu soruları yazılı olarak sorabilir: Aracın tam adı ve sürümü nedir? Hangi değerlendirme sorusu için seçildi? Türkçe uyarlaması ve bu yaş grubu için kanıtı nedir? Kim uygulayıp yorumlayacak? Sonuç kimlerle, hangi amaçla paylaşılacak? Başka hangi bilgiyle birlikte değerlendirilecek?
Örnek bir durumda veli, öğrencinin derste yönergeleri kaçırdığını söylüyor ve “Hangi testi yaptıralım?” diye soruyor. İlk görüşmede davranışın hangi derslerde ve hangi koşullarda ortaya çıktığı açıklığa kavuşturulur. Öğretmen “Dikkati düşüktür” diye sonuç yazmak yerine “Üç aşamalı sözlü yönergede son adımı tekrar sordu; yazılı yönergede görevi tamamladı” kaydını paylaşabilir. Bu kayıt tanı koymaz, değerlendirme sorusunu belirginleştirir.
Okul gözlemi ile standart testin sınırı
Öğretmenin hazırladığı kontrol listesi öğrenciye verilen desteği izlemeye yarayabilir. Yayınevi el kitabı, norm çalışması ve uygulama koşulu bulunmayan bu listeyi standart test gibi sunmayın. İnternette paylaşılan maddeleri alıp toplam puanla öğrenci sıralaması veya klinik yorum üretmeyin.
Dil, okuma, görme, işitme ve motor erişim ihtiyaçlarını uygulama öncesinde belirtin. Uyarlama gerekiyorsa hangi değişikliğin puanın yorumunu etkilediğini yetkin uygulayıcı değerlendirmelidir. Test materyalinin fotoğrafını sınıf grubuna göndermek yerine sonuç görüşmesinin açıklamasını isteyin.
Son görüşmede puanın sınırını ve önerilen desteğin nasıl izleneceğini konuşun. Daha ayrıntılı kavram karşılaştırması için kişilik testleri okuryazarlığı rehberine bakabilirsiniz. Bu yazı test maddesi, norm tablosu veya bireysel puan yorumlama aracı sunmaz.
AERA, APA ve NCME standartlarının açıklamasında puanın hangi kullanım için yorumlandığına ilişkin kanıt ve erişilebilir uygulama koşulları özellikle ele alınır.
