Teneffüsten derse geçiş, zilin ardından yalnız “Sessiz olun” demekle açıklanmış olmaz. Öğrencinin sınıfa girdikten sonra hangi malzemeyi hazırlayacağını, ilk göreve nereden başlayacağını ve yardım gerektiğinde ne yapacağını bilmesi gerekir. Bu plan, ilkokulun üst sınıflarında ve ortaokulda başlangıç düzenini öğretmek isteyen öğretmenler içindir.
Derse geçiş planına geçin. Rutin, bütün öğrencileri aynı hızda hareket ettirme yarışı değildir. Tuvalet, su, sağlık veya erişim ihtiyacını ceza gerekçesine çevirmeyin; gerekli düzenlemeyi okulun koşulları içinde ayrıca yapın.
Üç adımı gerçekten göstermek
İlk uygulama için yaklaşık 15 dakika ayırın. Tahtada üç açık adım bulunsun: “Eşyamı yerleştiririm. Derste gereken malzemeyi çıkarırım. Tahtadaki kısa başlangıç görevine bakarım.” Gerekli malzemeyi isimle belirtin; “Hazırlanın” sözü herkes için aynı işi anlatmayabilir. Görsel desteğe ihtiyaç varsa çanta, defter ve başlangıç görevini temsil eden basit işaretler kullanabilirsiniz.
EEF’nin davranış rehberi ve öneriler özeti, öğrenme davranışlarını öğretme, düzenli rutin ve bireysel ihtiyaca göre uyarlamayı birlikte ele alır. Aşağıdaki üç adım, rehberde yayımlanmış standart bir protokol değil, öğretmenin sınıfına göre düzenleyebileceği bir örnektir.
Öğretmen modeli ve ilk prova
İlk 4 dakikada çantanızı uygun yere koyup gerekli defteri çıkararak modeli gösterin. “Defterimi bulamadım. Bütün çantayı sıranın üzerine boşaltmak yerine önce hangi bölmede olduğuna bakacağım; bulamazsam yardım isteyeceğim” gibi bir takılma örneği ekleyin. Öğretmen, adımların yanında bir aksama olduğunda nasıl yardım isteneceğini de gösterir.
Sonraki 5 dakikada kısa bir giriş provası yapın. Gerçek teneffüsü kesmek veya öğrencileri defalarca kapıdan çıkarıp topluca tekrar ettirmek gerekmez. Birkaç gönüllü, yerinden başlayarak adımları gösterebilir; diğer öğrenciler hangi bilginin açık, hangisinin belirsiz kaldığını söyler. Öğrencinin okuma, hareket veya malzeme erişimi için gereken desteği bu aşamada belirleyin.
Derse geçiş planı
| Gözlem | Önce sorulacak soru | Denenebilecek düzenleme |
|---|---|---|
| Öğrenciler girişte birikiyor | Çanta veya malzeme yeri geçişi daraltıyor mu? | Yerleşimi gözden geçirip çantaların konacağı yeri göstermek. |
| Bazı öğrenciler defter arıyor | Hangi dersin malzemesinin gerektiği açık mı? | Malzemeyi tahtada isimle belirtmek; eksik malzeme için yardım yolunu açıklamak. |
| Hazır olanlar ne yapacağını bilmiyor | İlk görev kısa ve erişilebilir mi? | Öğretmenin hazırladığı, konuya uygun bir hatırlatma veya kısa başlangıç sorusu koymak. |
| Bir öğrenci dönüşte çok zorlanıyor | Sağlık, duyusal yük, hareket veya güvenlik ihtiyacı var mı? | Sınıf önünde sorgulamak yerine bireysel ihtiyacı konuşmak; uygun desteği düzenlemek. |
| Bizim planımız | Aksayan adım: … Öğrencinin açıklaması: … | Değiştireceğim koşul: … Yeniden bakacağım gün: … |
Örnek bir sınıfta öğrenciler malzemeyi hazırlıyor, fakat tahtada görev olmadığı için birbirleriyle konuşmaya devam ediyor olsun. Bu durumda daha yüksek sesle sessizlik istemek yerine ilk görevin ne olduğunu açıklamak daha somut bir denemedir. Öğretmen “Defterinizde önceki dersten hatırladığınız bir soruyu işaretleyin; birazdan iki örneğe bakacağız” diyebilir. Görev derse uygun ve herkesin erişebileceği biçimde seçilir.
Hatırlatma ile uzun uyarıyı ayırmak
Sonraki 3 dakikada tek bir hatırlatma cümlesi belirleyin: “Şimdi ikinci adıma, gerekli deftere bakıyoruz.” Aynı anda çok sayıda öğrenciyi adıyla uyarmak yerine eksik kalan adımı gösterin. Gerektiğinde bireysel ve sessiz bir işaret kullanın. Rutin, öğrencinin sınıfta utandırılması veya arkadaşlarının onu denetlemesi için kullanılmaz.
Kalan 3 dakikada öğrencilerden bir belirsizliği ve bir işe yarar düzenlemeyi söylemelerini isteyin. Takipte yalnız sınıfın kaç saniyede sustuğunu kaydetmeyin. İlk göreve erişebilen, malzemeyi bulabilen ve yardım yolunu bilen öğrencilerin durumuna bakın. Bir provanın ardından güçlük sürüyorsa sınıfı isteksiz diye nitelemek yerine aksayan adımı yeniden inceleyin.
Teneffüste bir olay yaşanmışsa
Korku, yaralanma veya devam eden tehdit varsa başlangıç görevini tamamlatmadan önce güvenliği sağlayın. “Derse girdik, artık konuşmayın” diyerek bildirimi kapatmayın. Arkadaşlık anlaşmazlığında ayrı dinleme ile bu rutin farklı işlerdir. Genel beklentileri öğrencilerle belirlemek için sınıf anlaşması tamamlayıcı olabilir.
Kaynaklar
- Education Endowment Foundation (2019), Improving Behaviour in Schools.
- EEF (2019), Summary of Recommendations, özellikle öğrenme davranışları, rutin ve bireysel uyarlama.
