Görsel sanatlar dersinde masadaki kalem kabı devriliyor. Bir öğrenci “Bilerek yaptın” diyor. Bu durumda öğretmen, önce dökülen kalemlerin toplanmasını sağlayabilir. Arkadaşının niyetini sormak isteyen öğrenciye bir prova verin. Kurgu örnekte önce gördüğü davranışı anlatsın, sonra cevabını bilmediği noktayı sorsun.
Horsley ve arkadaşlarının çalışması, 10–13 yaşındaki katılımcılara bir akranın niyetinin belirsiz kaldığı kurgu sahneler gösterdi ve katılımcıların bu sahneleri nasıl yorumladıklarını inceledi. Sınıf etkinliğinde bu ayrımı kullanarak öğrencinin bir yorumu kesin bilgi gibi söylemeden önce neyi sorabileceğine odaklanabilirsiniz.
Olayı anlat, açık soru sor, isteğini söyle
5–7. sınıflarda yaklaşık 20 dakika ayırın. İlk beş dakikada aşağıdaki olayı okuyup bir örnek yanıt verin. Sonraki sekiz dakikada ikililer yeni bir olayla denesin. Son yedi dakikada iki farklı yanıtı karşılaştırın. Öğrenciler gerçek bir sınıf olayını veya arkadaşlarının adını kullanmadan yazabilir ya da okuyabilir.
Kurgu olay: Ece kâğıt almak için masaya uzanıyor. Kolunun yakınındaki kalem kabı devriliyor. Deniz kabın devrildiğini görüyor ama Ece’nin kolunun kaba değip değmediğini görmüyor.
| Adım | Model | İkinci olay için öğrenci işi |
|---|---|---|
| Gördüğünü söyle | “Kalem kabı devrildi.” | Masadaki kâğıt yerde. Öğrenci yalnız gördüğünü söyler. |
| Bilmediğin noktayı sor | “Ben o sırada kaba bakmıyordum. Ne oldu?” | Kâğıdın nasıl düştüğünü öğrenmek için açık bir soru yazar. |
| Somut isteğini belirt | “Kalemleri toplamama yardım eder misin?” | Kâğıdı alma ya da yeniden yerleştirme için kısa bir istek söyler. |
İkinci olay için şu iki olası cevabı okuyun. “Kâğıda uzanırken kolum çarptı, yardım edeyim” cevabında öğrenci isteğini yineleyip birlikte toparlayabilir. “Bilmiyorum, görmedim” cevabında öğrenci “Tamam, ben de görmedim. Masanın kenarından biraz içeri alalım” diyebilir. İkinci yanıt belirsizliği korur ve yine de uygulanabilir bir adım verir.
Prova ne zaman durur?
Tehdit, tekrar eden hedef alma veya fiziksel zarar varsa öğrenciye karşısındaki kişiyi sorgulama görevi vermeyin. Güvenliği sağlayın, öğrenciyi ayrı dinleyin ve okulun bildirim sürecini yürütün. Bir öğrenci güvenli görünen bir sahnede bile soru sormak istemezse gözlemci olabilir veya yetişkin desteği seçeneğini söyleyebilir.
Dersin sonunda yeni bir kurgu olay verin: “Kitabım yere düştü. O sırada yanımdaki kişi masanın yanından geçti.” Öğrenciden bir gözlem, bir açık soru ve bir istek alın. “Niye attın?” yanıtında “Atıldığını gördün mü?” diye sorup aynı cümleyi yeniden kurdurun. Bir hafta sonra yeni bir kurgu durumla gözlem ve yorumu yeniden ayırın. Yanıtı dinleme kısmını genişletmek için iletişimde empati çalışmasına geçebilirsiniz.
