RIASEC modeli, meslek araştırmasına altı ilgi alanından bakmayı sağlar: gerçekçi, araştırmacı, sanatçı, sosyal, girişimci ve geleneksel. John Holland’ın yaklaşımından yararlanırken öğrencinin hoşlandığı etkinliklerle bir mesleğin günlük işlerini karşılaştırabilirsiniz. Bir kod, öğrenci adına meslek seçmez; araştıracağı seçenekleri belirlemesine yardım eder.
İlgi, yetenek ve değer aynı şey değildir
O*NET Interest Profiler, Holland’ın RIASEC yapısına dayanan bir mesleki ilgi aracıdır. Bir etkinliğe ilgi duymak, onu şu anda iyi yapabilmekten farklıdır. Örneğin deney düzenlemeyi merak eden bir öğrencinin laboratuvar becerisi henüz gelişmemiş olabilir. Ayrıca öğrenci insanlarla çalışmayı sevse bile çalışma saatleri veya eğitim süresi tercihlerini etkileyebilir.
Görüşmede bu üç soruyu ayrı sorun: “Neyi yapmayı seviyorsun?”, “Hangi işlerde ne tür kanıtın var?” ve “Çalışma yaşamında hangi koşullar senin için önemli?” Yanıtları tek bir kişilik etiketinde birleştirmeyin.
Altı ilgi alanını günlük işlerle okumak
| Alan | İlgi duyulabilecek işler | Araştırma sorusu |
|---|---|---|
| R — Gerçekçi | Araçlarla çalışma, onarma, üretme | Bu işte kullanılan araçlar ve güvenlik koşulları neler? |
| I — Araştırmacı | Veri inceleme, neden arama, deney kurma | Günün ne kadarı veri ve problem incelemekle geçiyor? |
| A — Sanatçı | Tasarlama, yazma, görsel veya işitsel üretim | Üretim kadar düzeltme ve müşteri isteğiyle çalışma da var mı? |
| S — Sosyal | Öğretme, destekleme, bakım verme | İnsanlarla görüşmenin yanında hangi kayıt ve hazırlık işleri var? |
| E — Girişimci | İkna, girişim başlatma, iş organize etme | Kararların sorumluluğu ve belirsizlik nasıl yönetiliyor? |
| C — Geleneksel | Bilgi düzenleme, kayıt ve işlem izleme | Hangi kurallar, veri sistemleri ve ayrıntılar izleniyor? |
Bunlar mesleklere giriş örnekleridir. Bir meslek birden çok alanı içerebilir; “Gerçekçi ilgisi olan kişi ekip çalışamaz” gibi kişilik hükümleri bu tablodan çıkarılamaz. Öğrencinin daha önce karşılaşmadığı etkinliği sevmeyeceği de varsayılmaz.
İki seçeneği karşılaştırma görüşmesi
Yaklaşık 25 dakikalık görüşmede öğrenciye araştırmak istediği iki mesleği seçtirin. İlk 5 dakikada ilgi örneklerini, sonraki 15 dakikada aşağıdaki alanları, son 5 dakikada açık kalan soruyu konuşun. Bilgi yoksa boş bırakmak yerine “Araştıracağım” yazılması belirsizliği gösterir.
| İncelenecek alan | Birinci meslek | İkinci meslek |
|---|---|---|
| Günlük üç görev | … | … |
| Beni çeken görev ve kendi örneğim | … | … |
| Eğitim ve giriş koşulunun kaynağı | … | … |
| Merak ettiğim zorlayıcı koşul | … | … |
| Bilgiyi soracağım kişi ve tarih | … | … |
Örnek bir görüşmede Deniz “Çizim seviyorum; mimarlık seçmeliyim” diyebilir. Öğretmen “Çizimin yanında hangi günlük işleri araştırdın?” diye sorar. Deniz yalnız çizimi biliyorsa teknik proje, ekip çalışması ve düzeltme süreçlerini bir meslek mensubuna sormayı planlar. Grafik tasarımı da ikinci seçenek olarak inceler. Amaç hangi mesleğin daha iyi olduğunu ilan etmek değil, kararın eksik bilgisini bulmaktır.
Test kullanılıyorsa hangi belge aranır?
Ölçeğin tam adını, sürümünü, dilini ve kullanım koşullarını kontrol edin. O*NET sayfasındaki İngilizce ve İspanyolca araçların bulunması, herhangi bir Türkçe çevirinin aynı ölçme niteliğinde olduğunu göstermez. Bu yazıdaki görev tablosu, O*NET testinin çevirisi veya puanlama formu değildir. Bir test uygulamasından önce ilgili formun lisansını ve hedef gruba uygunluğunu ayrıca değerlendirin.
Kişilik ölçeğiyle ilgi envanterinin farkı için test okuryazarlığı rehberine bakabilirsiniz. Meslek seçimini genel kişilik profiline bağlamamak için Big Five’ın kapsamını da ayrı tutun.
Bir sonraki görüşmenin işi
Bir hafta sonra öğrenci getirdiği bilgiye bakarak bir önceki varsayımını düzeltsin ve hâlâ açık kalan sorusunu söylesin. Meslek mensubuyla görüşme mümkün değilse kurumun meslek tanıtımını inceleyip kaynağını kaydetsin. Gözlem veya ziyaret planında yaşa uygunluk, okulun izin süreci ve erişilebilirlik gözetilsin. Sonuç, kesin kariyer kararı yerine daha iyi araştırılmış bir seçenek listesi olabilir.











