Kariyer görüşmesinde “İletişimim güçlü” cümlesini duyduğunuzda bu yargıyı hangi deneyime dayandırdığını sorabilirsiniz. Yetkinlik analizi, kişinin yapabildiğini düşündüğü işi, o işi gösteren örnekleri ve geliştirmek istediği yönü birlikte incelemeyi sağlar. Aşağıdaki çizelge lise öğrencileriyle veya yetişkin danışanlarla yapılacak görüşmeye hazırlanmak içindir.
Yetkinlik, ilgi ve deneyim aynı bilgi değildir
Bir işi sevmek, o işi bağımsız yapabildiğini göstermeyebilir. Tersine, iyi yapılan bir iş kişinin sürdürmek istediği bir meslek olmayabilir. Görüşmede ilgiyi, yapılan görevi ve bu görevin hangi koşullarda tamamlandığını ayrı kaydedin. Bir kişilik tipi üzerinden meslek uygunluğu kararı vermeyin.
Meslek araştırmasında kullanılan O*NET açıklamaları, bir becerinin meslek için önemini ve gereken düzeyini ayrı ele alır. Bu ABD meslek verisidir; buradaki meslek puanları danışanın kişisel beceri puanı veya Türkiye için işe kabul eşiği değildir.
Görüşmeye somut bir iş örneğiyle başlamak
Yaklaşık 25 dakikalık görüşmenin ilk beş dakikasında araştırılacak bir görev seçin: bir toplantıyı düzenlemek, bir veri tablosunu kontrol etmek veya bir ürünün kullanımını anlatmak gibi. Sonraki on dakikada danışanın daha önce yaptığı benzer işi konuşun. “Senin sorumluluğun neydi? Neyi kendin yaptın? Nerede yardım aldın? Sonucu nasıl kontrol ettin?” soruları, genel sıfatlardan daha açıklayıcı kayıt verir.
Örnek bir görüşmede öğrenci “Okul gezisini ben yönettim” diyor. Ayrıntı sorulduğunda arkadaşlarının tercihlerini topladığı, ulaşımı öğretmenin ayarladığı anlaşılıyor. Bunu “Organizasyon konusunda her şeyi yapabilir” diye yazmak yerine “Tercihleri topladı ve eksik yanıtları izledi; bütçe ve ulaşım planlaması için henüz örnek yok” diye kaydedin. Deneyim olmayan alanı başarısızlık saymayın.
Yetkinlik ve kanıt çizelgesi
Aşağıdaki alanları kâğıda veya düzenlenebilir bir tabloya aktarın. Bir satıra bir görev yazın; toplam puan hesaplamayın.
| Alan | Doldurulmuş örnek | Sizin kaydınız |
|---|---|---|
| İncelenen görev | Grup sunumunun iş bölümünü düzenlemek | … |
| Gözlenen davranış | Dört kişiye teslim tarihini sordu, ortak takvim hazırladı | … |
| Kanıt ve yardım | Takvim dosyası; öğretmenin hatırlatmasıyla bir kez düzeltildi | … |
| Henüz bilinmeyen | Geciken görevleri nasıl ele alacağı | … |
| Sonraki deneme | Bir hafta sonra teslim durumunu kontrol etmek | … |
Gelişim kararını tek bir denemeye bağlamak
Son on dakikada danışanla öncelikli bir öğrenme ihtiyacı seçin. Örnekteki öğrenci yeni projede teslim gününden iki gün önce eksikleri sorabilir. Bir sonraki görüşmeye takvimi ve hangi hatırlatmanın işe yaradığını getirmesi istenir. Sonuç değişmediyse görevin belirsizliğini, zamanını ve erişilen desteği inceleyin; yalnız çabayı suçlamayın.
Çalışma deneyimi olmayan öğrenci okul, ev veya gönüllülük örneği seçebilir. Konuşarak anlatmak zor geliyorsa iş örneğini gösterebilir veya önceden yazabilir. Üçüncü kişilerden geri bildirim toplamadan önce amaç ve paylaşım izni konuşulur; özel iş belgeleri herkese açık dosyalara konmaz.
Bu kayıt meslek araştırmasına hazırlıktır. Mesleğin eğitim ve çalışma koşulları ayrıca araştırılır. Görüşmeyi bir plana bağlamak için kariyer planlama atölyesindeki seçenek karşılaştırması kullanılabilir.
