Çocuklar bir arkadaşına oyunun kuralını anlatırken, dağılan malzemeleri düzenlerken veya bir çizimi tamamlamak için yeni bir yol denerken farklı becerilerini kullanır. Güçlü yönler üzerine konuşmaya bu yakın örneklerden başlayabilirsiniz. Üçüncü sınıfta yaklaşık 25 dakikalık bu çalışmada öğrenciler, yapabildikleri bir işi hatırlar, o sırada ne yaptıklarını anlatır ve aynı beceriyi kullanabilecekleri başka bir durum düşünür.
Çocuğun anlattığı ayrıntıları duymak
“Çok becerikliyim” diyen bir çocuğa “Bunu hangi işte fark ettin?” diye sorduğunuzda konuşma ayrıntılanabilir. “Grubumuzun hazırladığı afişte yazılar sığmayınca yerlerini değiştirdim” yanıtında, çocuğun ne yaptığını duyabiliriz. Sonraki soru, “Yerlerini değiştirirken neye baktın?” olabilir. Böylece çocuğun kendi yaptığı işi açıklamasına yardım etmiş oluruz.
MEB’in ilkokul sınıf rehberlik etkinlikleri setinde, 3. sınıf için okul içinde ve dışında katıldığı etkinliklerde yapabildiklerini fark etme kazanımı yer alır. Buradaki çalışma, çocuğun yakın bir olayı çizerek veya anlatarak açmasına odaklanır. Öğrenciler için aşağıda ayrı bir çalışma sayfası bulunuyor; okulunuzun rehberlik planına ve sınıfın ihtiyacına göre kullanabilirsiniz.
Güçlü yönler hakkında konuşmaya hazırlanırken
Her öğrenci için boş bir sayfa ve kalem yeterlidir. Renkli kalem kullanmak isteğe bağlıdır. Tahtaya “Hangi iş?”, “Ne yaptım?” ve “Nerede yeniden kullanabilirim?” sorularını yazın. Çocuklardan aile fotoğrafı, pahalı bir etkinliğe katılım belgesi veya başarı sertifikası getirmelerini istemeniz gerekmez.
Paylaşımı gönüllü tutun. Bir öğrenci sınıfa anlatmak yerine öğretmene gösterebilir, birkaç sözcük yazabilir ya da yalnız çizimle çalışabilir. Çalışma sonunda bütün çocukların aynı sayıda örnek üretmesi beklenmez. Bir işi ayrıntısıyla anlatabilmesi üzerinden konuşmayı sürdürebilirsiniz.
Önce gündelik işleri hatırlayın — 4 dakika
Öğrencilere son günlerde sınıfta, evde veya oyun sırasında yaptıkları bir işi düşünmeleri için zaman verin. Örnek olarak “Oyunun kuralını birine anlattım”, “Malzemeleri kullanımdan sonra ayırdım” veya “Kâğıttan yaptığım şekil durmayınca başka bir katlama denedim” diyebilirsiniz. Sonra herkes kendi örneğini seçsin.
Çocuğun yaptığı işin büyüklüğünü tartışmayın. Bir kitabın aradığı bölümünü bulmak da bir örnektir, bir arkadaşına bir yöntemi açıklamak da. “Bu sayılmaz, daha önemli bir şey düşün” demek yerine ne yaptığına ilişkin ayrıntıyı sorun.
Bir olayı birlikte açın — 5 dakika
Tahtada şu kurgu örneğini anlatın: “Deniz, grup çalışmasından sonra masada kalan kalemleri kutularına ayırdı. Uçları kırılmış iki kalemi fark edip öğretmenine söyledi.” Ardından üç soruya yanıt verin: Deniz hangi işi yaptı? İşin içinde kendisi ne yaptı? Bu davranışı başka nerede kullanabilir?
Çocuklar “Düzenli”, “Yardımsever” gibi sözcükler söyleyebilir. Bunları duyduktan sonra yeniden olaya dönün: “Bunu hangi davranışından anladın?” Örneğin “Kalemleri ayırdı” veya “Kırık olanları fark etti” diyebilsinler. Tek bir olaydan Deniz’in her zaman aynı biçimde davranacağı sonucunu çıkarmayın.
Öğrenci kendi örneğini çizsin veya yazsın — 7 dakika
Her öğrenci seçtiği işi sayfanın üst kısmına çizsin ya da birkaç cümleyle yazsın. Sonra “Ben ne yaptım?” sorusuna dönsün. “Biz afiş yaptık” yazdıysa kendi katkısını biraz açmasını isteyin: Başlığı mı düşündü, resimleri mi yerleştirdi, yazılanı mı kontrol etti?
Birinden yardım aldıysa bunu da anlatabilir. “Öğretmenim ilk katlamayı gösterdi, sonrakileri ben denedim” gibi bir açıklama, yapılan işi daha iyi anlamamıza yardım eder. Yardımın nerede kullanıldığını ve çocuğun neyi üstlendiğini birlikte konuşun.
Yapabildiğim bir iş
| Sorularım | Çizimim veya kısa yanıtım |
|---|---|
| Hangi işi yaptım? Nerede oldu? | ………………………………………… |
| Bu işin içinde ben ne yaptım? | ………………………………………… |
| Nasıl yaptım? Neye dikkat ettim? | ………………………………………… |
| Bana kim veya ne yardımcı oldu? | ………………………………………… |
| Yaptığım şeyi başka nerede deneyebilirim? | ………………………………………… |
Örnek bir öğrenci yanıtı şöyle olabilir: “Sınıfta bir afiş hazırladık. Ben resimleri yerleştirdim. Başlığın kapanmaması için resimleri yapıştırmadan önce yerlerini denedim. Arkadaşım kâğıdı tuttu. Bir sonraki grup çalışmasında da yerleşimi önce deneyebilirim.” Bu, çocuklarla konuşmak için hazırlanmış bir kurgu örneğidir.
Sayfayı tamamlayan öğrenciye bir özellik adı yazdırmak zorunda değilsiniz. Çocuk “Yerlerini önceden denemek işimi kolaylaştırdı” diyorsa ne yaptığını ve bunun işindeki yerini açıklamış olur. İsterse kendi ifadesiyle “Plan yapabiliyorum” diye de ekleyebilir.
Anlatanı dinlemek — 6 dakika
İsteyen öğrenciler ikili olarak örneklerini anlatsın. Dinleyen çocuk yalnız bir ayrıntıyı geri söylesin: “Resimleri yapıştırmadan önce yerlerini denemişsin.” Sonra “Bunu başka hangi işte kullanabilirsin?” diye sorabilir. Eşinin yerine özellik seçmesini veya arkadaşını övme yarışına girmesini istemeyin.
Öğretmen olarak “Harikasın” demenin yanında anlatılan işi belirten bir karşılık verin: “Başlığın görünmesine dikkat ettiğini anlattın.” Çocuk farklı bir ayrıntı eklerse kendi anlatımını düzeltmesine izin verin. Onun yaptığı işi yetişkinin daha etkileyici bulduğu bir öyküye çevirmeyin.
Dersin sonunda bir cümle — 3 dakika
Öğrenciler “Bugün yapabildiğim bir iş hakkında şunu fark ettim: …” cümlesini tamamlasın. Yazmak istemeyen, seçtiği bir ayrıntıyı öğretmene söyleyebilir. Sınıfa bütün kâğıtları sırayla okutmak yerine birkaç gönüllünün örneğini dinleyin. Çalışma sayfaları üzerinden yetenek veya kişilik puanı vermeyin.
Örnek bulamayan çocukla konuşurken
Bir çocuk “Hiçbir şey yapamıyorum” diyebilir. Hemen uzun bir olumlu özellik listesi saymak yerine, yakın bir okul anını birlikte hatırlayın: “Dün malzemeleri toplarken hangi kısmı sen yaptın?” Sizin hatırladığınız olayı çocuk farklı anlatabilir; cevabını dinleyip düzeltmesine fırsat verin. Aklına bir şey gelmiyorsa o derste birlikte yaptığı bir işi seçebilirsiniz.
Okuma ve yazma desteği gereken öğrencinin yanıtını onun söylediği biçimde not edin. Çizim yaparken zorlanıyorsa sözlü anlatımı kullanın. Bir etkinliği henüz deneme fırsatı bulamaması, o alanda becerisi olmadığı anlamına gelmez; örnekleri çocuğun erişebildiği okul ve günlük yaşam içinden seçin. Kendisiyle ilgili yoğun olumsuz ifadeleri sürüyorsa sınıf önünde tartışmak yerine ayrı bir görüşmede dinleyin.
Sonraki hafta ne gözlenebilir?
Bir hafta sonra öğrenciye sayfasını geri verip “Anlattığın şeyi başka bir işte kullanabildin mi?” diye sorun. Yeni bir örnek varsa ne yaptığını açıklasın. Deneyemediyse nedenini konuşun; sırf forma yazdığı için bir işi yapmış saymayın. Öğretmenin notunda, çocuğun kendi katkısını ne kadar açık anlattığı ve hangi desteğe ihtiyaç duyduğu yer alsın.
Örneğin bir öğrenci “Önce ne yapacağımı sıraladım” diyorsa bu düşünceyi okul sonrası zamanı planlama çalışmasında yeniden deneyebilir. Bir sonraki notunuz, öğrencinin hangi işte nasıl bir sıra kurduğunu anlatsın.
Kaynak
- Millî Eğitim Bakanlığı, Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, İlkokul Sınıf Rehberlik Etkinlikleri, 1. Cilt, 3. sınıf “Yapabildiklerim Ağacı”, s. 397–398.
