Çocuklarda sınır koyarken evdeki tek bir durumu seçip kuralın nedenini ve çocuktan beklenen davranışı açıkça konuşabilirsiniz. Bu yazı, ilkokul çağındaki çocuğuyla gündelik ev kurallarını konuşan veliye yöneliktir. Bir kuralı açıklama, itirazı dinleme ve sonraki denemeyi düzenleme örnekleri içerir.
Materyale git: Ailede bir kuralı konuşma ve izleme formu
Ailede bir kuralı konuşma ve izleme formu
Ailede bir kuralı konuşma ve izleme formu (Word, 3 sayfa). Dosyayı etkinliğinize göre düzenleyebilirsiniz. Kaynak belgeleri ile bu özgün çalışma dosyası farklıdır.
Önce bir durumu seçmek
Kuralın gerekçesi
Çocuğun kişiliğini tanımlamak yerine somut durumu yazın. “Söz dinlemiyor” yerine “Akşam kullandığı boya kalemleri ortak masada kalıyor” denebilir. Kuralı, evdeki ortak iş veya güvenlik ihtiyacına bağlayın. Yetişkinin sorumluluğundaki güvenlik düzenlemesini çocuğun kabulüne bırakmayın.
Konuşma modeli
“Yemek için masayı kullanacağız. Kalemleri şimdi kutuya koymamız gerekiyor. Önce boyaları mı, kâğıtları mı kaldırmak istersin?” Çocuk “Resmim bitmedi” diyorsa “Bitirmek istiyorsun. Kâğıdını birlikte güvenli bir yere alalım; yemekten sonra devam edebilirsin” denebilir.
İki tepkiyi ayırmak
Çocuk itiraz edebilir; önce neyi sürdürmek istediğini dinleyin. Sınırın gerekçesini tekrar açıklayıp yapılabilir seçenek sunun. Vurma veya eşya fırlatma varsa önce ortamı güvenli hâle getirin; uzun açıklamayı o anda sürdürmeyin. Sakinleşince olayı yeniden konuşun. Temel bakım, yemek, sevgi veya güvenlik ihtiyaçlarını ceza konusu yapmayın.
Sonuca bakmak
Amaç çocuğun hemen memnun olması değildir. Kural anlaşılır mıydı, geçiş için neye ihtiyaç duydu, yetişkin neyi daha açık söyleyebilir? Tek konuşmadan çocuğun gelişimi veya ebeveynliğin niteliği hakkında hüküm çıkarmayın.
Kendi konuşmamızın planı
Durum ve ortak ihtiyaç
| Alan | Not veya açıklama |
|---|---|
| Kendi notum | …………………………………………………………………………………… |
| Yeniden deneme veya kontrol | …………………………………………………………………………………… |
Koyacağım tek kural ve kısa gerekçesi
| Alan | Not veya açıklama |
|---|---|
| Kendi notum | …………………………………………………………………………………… |
| Yeniden deneme veya kontrol | …………………………………………………………………………………… |
Çocuğun söylediği veya sorduğu şey
| Alan | Not veya açıklama |
|---|---|
| Kendi notum | …………………………………………………………………………………… |
| Yeniden deneme veya kontrol | …………………………………………………………………………………… |
Sunabileceğim iki uygun seçenek
| Alan | Not veya açıklama |
|---|---|
| Kendi notum | …………………………………………………………………………………… |
| Yeniden deneme veya kontrol | …………………………………………………………………………………… |
Zorlanma olursa yetişkinin yapacağı şey
| Alan | Not veya açıklama |
|---|---|
| Kendi notum | …………………………………………………………………………………… |
| Yeniden deneme veya kontrol | …………………………………………………………………………………… |
Yeniden konuşacağımız zaman
| Alan | Not veya açıklama |
|---|---|
| Kendi notum | …………………………………………………………………………………… |
| Yeniden deneme veya kontrol | …………………………………………………………………………………… |
Tamamlanmış örnek ve takip
Örnek kayıt
Durum: Kalemler yemek masasında kalıyor. İhtiyaç: Masayı yemek için hazırlamak. Kural: Kalemler kutuya, resim yan rafa. Çocuğun yanıtı: “Boyamam bitmedi.” Seçenek: Önce kalemleri veya kâğıtları toplamak. Yetişkin desteği: Resmi buruşturmadan birlikte taşımak. Yeniden konuşma: Yemekten sonra devam edilecek yeri belirlemek.
Ertesi gün neye bakılır
Kural uygulanmadıysa yalnız aynı cümleyi tekrarlamayın. Kutunun ulaşılabilir olup olmadığına, yönergenin çok adımlı kalıp kalmadığına ve çocuğun geçişi anlayıp anlamadığına bakın. Örneğin ertesi gün masayı hazırlamadan önce haber vermeyi deneyebilirsiniz. Bu örnek gerçek bir aileye ait değildir.
Bizde ne oldu ve neyi değiştireceğiz
| Alan | Not veya açıklama |
|---|---|
| Kendi notum | …………………………………………………………………………………… |
| Yeniden deneme veya kontrol | …………………………………………………………………………………… |
Destek gerektiğinde
Zorlanma sık, yoğun veya güvenliği etkiler hâle geldiyse okulun rehberlik servisiyle ya da uygun sağlık uzmanıyla görüşün. Çocuğun kendi bedenine veya eşyasına ilişkin sınırını söylemesi, yetişkinin ev kuralı koymasından farklı bir çalışmadır.
Amerikan Pediatri Akademisinin ebeveyn rehberi açık kuralı yaşa uygun açıklamayı, çocuğu dinlemeyi ve fiziksel ya da aşağılayıcı cezadan kaçınmayı önerir. Bir tekniğin her itirazı bitireceği sonucu çıkarılamaz.
Ebeveyn davranışlarını ayrıca ebeveyn tutumları arşivinde ele alabilirsiniz. Çocuğun “Eşyamı almadan sor” diyebilmesini çalışmak için kişisel sınır etkinliğini kullanmadan önce içeriğin kademesini kontrol edin.
