Bir sütunun diğerinden iki kat yüksek görünmesi, gösterdiği sayının da iki kat olduğu anlamına gelmeyebilir. Grafikte eksen kontrolü yaparken önce sayıların nereden başladığını ve hangi birimle gösterildiğini okuyun. Ardından görsel izleniminizi değerlerle karşılaştırın. Ortaokul öğretmenleri ve PDR uzmanları, aşağıdaki çalışmayı öğrencilerle bir raporu veya sınıf etkinliğinin sonuçlarını incelerken kullanabilir.
Etkinlik 6–8. sınıflar için yaklaşık 25 dakika sürer. Amaç, öğrencinin bir grafiğe bakarak kurduğu cümleyi sayısal bilgiyle kontrol etmesidir. Tahta, kareli kâğıt ve kalem yeterlidir. Örnek veri, kurgu bir kitaplık sayımıdır; öğrencilerin başarısını veya kişisel özelliklerini karşılaştırmaz.
Grafikte eksen kontrolü neden başlangıç noktasından başlar?
Sütun grafiğinde değer, sütunun başlangıç çizgisinden yüksekliğiyle gösterilir. Eksen sıfırın üstünden başlatıldığında görünen yükseklikler, toplam değerlerin oranını doğru yansıtmayabilir. ONS görselleştirme rehberi, sütun grafiklerinde sıfırdan başlamayı ve karşılaştırılan grafiklerde tutarlı ölçek kullanmayı önerir. Aynı rehber çizgi ve dağılım grafiklerinde farklı başlangıçların kullanılabildiğini de açıklar; dolayısıyla bu dersin sütun grafiği örneğini bütün grafik türlerine aynı biçimde uygulamayın.
Öğrencilere önce “Hangisi daha büyük görünüyor?” diye sormak yerine “Bu şeklin sayıya dönüşmesini sağlayan hangi bilgiler var?” sorusunu yöneltin. Başlık, eksen üzerindeki sayılar, birim ve sayımın zamanı bulunmadan karşılaştırma cümlesini tamamlamamalarını isteyin.
Tahtada aynı veriyi iki kez göstermek
Kurgu sınıf kitaplığında pazartesi günü A rafında 12, B rafında 14 kitap sayıldığını yazın. Bu, bir araştırma sonucu değil, sınıfta çizim yapmak için hazırlanmış örnek veridir. Raflardaki kitapların niteliği veya öğrencilerin okuma alışkanlığı hakkında bilgi vermez.
- Hazırlık — 4 dakika: Başlığı “Pazartesi günü iki raftaki kitap sayısı”, birimi “kitap” olarak belirleyin. Veriyi A: 12, B: 14 biçiminde tahtada bırakın.
- Öğretmen modeli — 6 dakika: Yan yana eşit yükseklikte iki çizim alanı hazırlayın. İlkinde düşey ekseni 0–20, ikincisinde 10–20 aralığında, eşit sayısal aralıklarla işaretleyin. Her ikisine A ve B sütunlarını çizip üstlerine 12 ve 14 yazın. İkinci çizimi “Eksen başlangıcı değiştirilmiş örnek” diye adlandırın.
- İkili inceleme — 10 dakika: Öğrenciler aşağıdaki tabloyla iki çizimi karşılaştırsın. Bir öğrenci değerleri okurken diğeri karşılaştırma cümlesini kontrol etsin; sonra görevleri değiştirsinler.
- Yeniden çizim — 5 dakika: İkinci çizimi sıfır başlangıçlı eksenle yeniden kurup ilk çizimle karşılaştırın. Öğrenciler ilk yorumlarını gerekçesiyle düzeltsin.
Model sırasında şöyle düşünebilirsiniz: “İkinci çizimde 10 çizgisinin üstünde kalan parçalar 2 ve 4 birim. Başlangıç çizgisinin üstünde kalan sütun parçaları iki kat görünüyor ama kitap sayıları 12 ve 14. Kitap sayısını karşılaştırırken 14’ten 12’yi çıkarıyorum: B rafında iki kitap fazla var.” Böylece çizim alanında görülen parça ile toplam sayıyı ayrı adlandırmış olursunuz.
Grafik okuma notu
Tabloyu deftere aktarın. Öğrenciden bir yargı yazmadan önce hangi bilgiyi kullandığını göstermesini isteyin.
| Kontrol sorusu | Örnekteki yanıt | Kendi grafiğim |
|---|---|---|
| Ne, ne zaman sayılmış? | Pazartesi günü iki raftaki kitaplar. | Başlık ve dönem: … |
| Birim ve başlangıç nedir? | Birim kitap. İlk çizim 0, ikinci çizim 10 ile başlıyor. | Birim: … Başlangıç: … |
| Gerçek değerler ne söylüyor? | A 12, B 14; aradaki fark 2 kitap. | Değerler ve fark: … |
| İlk cümlemi nasıl düzelttim? | “B’de iki kat kitap var” yerine “B’de iki kitap fazla var.” | İlk yorumum: … Düzelttiğim cümle: … |
| Bu veri neyi yanıtlamıyor? | Hangi raftaki kitapların daha çok okunduğunu bilmiyoruz. | Açık kalan sorum: … |
Bir sonraki grafikte aynı kontrolü kullanmak
Çıkış sorusu için yeni bir kurgu örnek verin: iki kutuda 18 ve 20 kalem vardır. “İki kat” yorumunu kabul etmeden öğrencinin sayıları ve farkı yazmasını isteyin. Doğru sayıyı yazıp gerekçeyi söyleyemiyorsa modeli tekrar gösterin. Eksen başlangıcını bulabiliyor ama birimi atlıyorsa sonraki çalışmada yalnız birim ve başlık okumasına odaklanın.
Okuma veya görme desteğinde grafiğin verilerini büyük puntolu tabloyla sunun; sayıları sözlü de okuyun. Çizim güçlüğü olan öğrenci yorumunu sözlü söyleyebilir. Ön bilgisi yetmeyen öğrenciyle önce sayı doğrusu üzerinde 12 ve 14’ün yerini bulun. Çalışmayı işlem hızı yarışına çevirmeyin.
Ders sonunda seçtiğiniz gerçek bir grafiğe dönün ve kaynağını da kontrol edin. Kaynak belirsizse internette kaynak kontrolü çalışması araştırma adımlarını tamamlar. Sayılar bir öğrenci raporuna aitse yüzdelik sıra ile doğru yüzdesinin farkını ayrıca ele alın; grafiği doğru okumak, gösterilen ölçümün anlamını tek başına açıklamaz.
Kaynak
Office for National Statistics. Chart details: Axes and gridlines, başlangıç noktası ve tutarlı ölçek bölümleri. Kitaplık ve kalem örnekleri ile öğrenci notu bu yazı için hazırlanmıştır.
