“Teşekkür ederim” demek bazen konuşmayı tamamlar; bazen de öğrenci neye teşekkür ettiğini anlatmak ister ama uygun sözcüğü bulamaz. Sınıfta teşekkür etme çalışmasında, yapılan yardımı ve öğrencinin işini nasıl etkilediğini ayrı ayrı konuşabilirsiniz. Çalışmada öğrenci, teşekkür ettiği davranışı kendi cümlesiyle anlatmayı dener.
Bu etkinlik, 2–4. sınıf öğretmenleri ve PDR uzmanları için yaklaşık 20 dakikalık bir konuşma ve yazma çalışmasıdır. Öğrenci kısa bir not, sözlü ifade veya resimle katılabilir. Kâğıt ve kalem yeterlidir. Öğretmen kişileri “en yardımsever” diye sıralamaz; öğrencilerden belirli bir arkadaşına ya da yetişkine teşekkür etmesini zorunlu tutmaz.
Teşekkürün nedenini açıklamak
Bir notta “Çok iyisin” yazmak, karşıdakinin hangi davranışının fark edildiğini anlatmayabilir. Öğrencinin “Kitabın yerini gösterdin” gibi gözlenebilir bir olayı adlandırmasını isteyin. Ardından “Bunun sana nasıl bir yardımı oldu?” sorusuyla kendi deneyimini açıklamasına alan açın.
Greater Good in Education’ın okulda minneti fark etme çalışması, okul topluluğundaki kişilerin katkılarını görmeye ve teşekkürün farklı anlatım yollarını konuşmaya yer verir. Buradaki kısa sınıf uygulaması, gerçek bir kişiye duygu açıklama veya not teslim etme zorunluluğu getirmeyen özgün kurgu durumlarla ilerler. Amaç, öğrencilerin belirli bir duyguyu hissettiğini varsaymak yerine söylemek istedikleri teşekkürün nedenini açıklamalarını çalışmaktır.
Öğretmenin göstereceği iki örnek
İlk 5 dakikada şu kurgu durumu tahtaya yazın: “Mert, okul kütüphanesinde aradığı kitabın rafını bulamıyor. Ada raf etiketini gösteriyor. Mert kitabını bulup okuma saatine yetişiyor.” Önce “Sağ ol, çok iyisin” cümlesini, ardından “Kitabın olduğu rafı gösterdiğin için teşekkür ederim. Aramayı bitirip okumaya başlayabildim” cümlesini okuyun.
“İkinci cümlede Ada’nın ne yaptığı anlaşılıyor mu?” diye sorun. Öğrencilerin “rafı gösterdi” yanıtını, “Ada her zaman herkese yardım eder” gibi kişilik yorumlarından ayırın. İkinci cümle tek bir olayı anlatıyor; Ada’nın bütün davranışları hakkında hüküm vermiyor. İfadenin uzun olması da gerekmez: “Rafı gösterdiğin için sağ ol; kitabı buldum” aynı işi görebilir.
İkinci örnekte cümleye bir karşılık beklentisi ekleyin: “Sana teşekkür ettim, artık yarın kitabını bana vermelisin.” Öğrencilerden teşekkür ile yeni talebi ayırmalarını isteyin. Öğretmen “Teşekkürümüzü söyledikten sonra başka bir şey isteyebiliriz; arkadaşımız bu isteğe hayır diyebilir” diye açıklasın. Böylece teşekkürün bir borç veya izin alma aracı olarak kullanılmasını konuşmuş olursunuz.
Sınıfta teşekkür etme notu
Sonraki 7 dakikada öğrenciler aşağıdaki çizelgeden yararlansın. İsteyen, Mert’in yerine geçerek notu tamamlasın; isteyen öğretmenin hazırladığı başka bir kurgu sahneyi seçsin. Gerçek bir deneyim anlatmak katılım koşulu değildir.
| Düşüneceğim bölüm | Kurgu örnek | Benim notum |
|---|---|---|
| Ne yaptı? | Aradığım kitabın rafını gösterdi. | Gördüğüm davranış: … |
| Bu benim işimi nasıl etkiledi? | Kitabı bulup okumaya başlayabildim. | Bana katkısı: … |
| Ne söylemek istiyorum? | Rafı gösterdiğin için teşekkür ederim; kitabı buldum. | Cümlem veya resmim: … |
| Nasıl kullanacağım? | Kurgu karakterin konuşmasını sınıfta okuyacağım. | Defterimde tutacağım / kurgu olarak okuyacağım / uygunsa kendim ileteceğim. |
Ek sahne olarak şunu verin: “Ece, resim çalışmasının renkli kalemlerini arıyor. Deniz kalemlerin bulunduğu kutuyu işaret ediyor; Ece kendi kalemini seçiyor.” “Kalemimi benim yerime seçtin” yanıtı gelirse, öyküde gerçekte ne olduğunu yeniden okuyun. Deniz yerini gösterdi, seçimi Ece yaptı. Öğrenci, örneğin “Kutuyu gösterdiğin için teşekkür ederim; istediğim rengi buldum” diye düzeltebilir.
Notu paylaşmak ve karşılık vermek
Yaklaşık 5 dakikalık ikili provada bir öğrenci kurgu notunu okusun; diğeri kısa bir karşılık seçsin. “Rica ederim” veya “Bulmana sevindim” yeterlidir. Notu alanın aynı uzunlukta bir teşekkür söylemesi, sarılması ya da başka bir yardım teklif etmesi beklenmez. Sonra roller değişsin. Dileyen öğrenci dinleyici olarak kalabilir veya cümlesini öğretmene söyleyebilir.
Gerçek not kullanılacaksa öğrenci kime ve nasıl ileteceğine kendisi karar versin. Notları herkesin önünde saymayın, sınıf panosunda alıcılara göre biriktirmeyin. Bu uygulamada özel aile durumlarına veya öğrencinin zorlandığı olaylara ilişkin ayrıntı istemeyin. Birine teşekkür etmek, onunla yaşanan başka bir sorunu kapatmak veya uygun olmayan davranışını kabul etmek anlamına gelmez.
Kapanışta neyi izleyeceğiz?
Son 3 dakikada “Cümlende hangi davranış anlaşılıyor?” ve “Öyküde olmayan bir bilgi ekledin mi?” sorularını kullanın. Değerlendirmeyi notun süsüne, uzunluğuna veya kaç kişiye verildiğine bağlamayın. Davranış belirsiz kaldıysa öyküyü birlikte yeniden okuyun; öğrenciden cümlesine olaydan bir ayrıntı eklemesini isteyin.
Yazmakta zorlanan öğrenci davranışı çizebilir; öğretmen öğrencinin söylediği kısa açıklamayı altına yazabilir. Sonraki hafta benzer bir kurgu olayda aynı ayrımı yeniden deneyin. Bir teşekkür cümlesinden öğrencinin kişiliği hakkında sonuç çıkarmayın. Yardım teklif etme tarafını ayrıca çalışmak için arkadaşa yardım teklif etme etkinliğini; yardımın sınırlarını konuşmak için izin, ret ve iade örneklerini kademe farkını gözeterek inceleyebilirsiniz.
Kaynak
Greater Good Science Center, University of California, Berkeley. Looking for Gratitude in School, amaçlar ve uygulama bölümleri. Kurgu öyküler, not çizelgesi ve prova akışı bu yazı için hazırlanmıştır.
