Bir psikoloji kitabından kendimizi anlamamızı mı, davranışlarımızı değiştirmesini mi bekliyoruz? İnsan Olmak’ın önsözleri, bu iki beklentiyi konuşmak için iyi bir başlangıç. Engin Geçtan’ın okuruna nasıl yaklaştığını, kitabın ne vaat ettiğini ve mesleki okumada hangi soruları sorabileceğimizi burada yalnız “Yirmi Yılın Ardından” ve “Önsöz” metinleri üzerinden değerlendiriyoruz.
Rehberlik öğretmenleri ve psikolojik danışmanlar, bu iki metni meslektaşlarıyla okuyarak kendi okuma beklentilerini tartışabilir. Ana bölümlerin ayrıntılı içeriği, örnekleri ve anlatımının bütünü bu değerlendirmenin kapsamında yer almıyor.
İnsan Olmak’ın değerlendirilen metinleri
| Kitap | İnsan Olmak |
|---|---|
| Yazar | Engin Geçtan |
| İlk yayımlanma | 1983 |
| Yayıncı ve ISBN | Metis Yayınları · 978-975-342-398-4 |
| Değerlendirilen bölümler | “Yirmi Yılın Ardından” (2003) ve “Önsöz” (1983) |
| Metne erişim | Yayınevinin sunduğu okuma parçası |
Künye bilgileri yayıncının eser kaydından alınmıştır. Sayfa ve baskı bilgilerini kendi nüshanızla karşılaştırmanız, okuma grubunda aynı yere birlikte dönmenizi kolaylaştırır.
Okurla konuşmanın başlangıcı
“Yirmi Yılın Ardından” bölümünde Geçtan, alan dışındaki okurlara da seslenme isteğinin yazarlığında açtığı yolu anlatır. İlk önsözde ise kendi bakışının kişisel ve mesleki birikiminden beslendiğini açıklar; okumanın tek başına davranış değişikliği getireceği beklentisine mesafe koyar. Bu değerlendirmelerin dayanağı iki önsözün kendisidir.
Bu başlangıcın okur açısından değerini, beklentiyi tartışmaya açmasında görüyoruz. Kitabı elinize alırken “Bana ne öğretecek?” sorusuna bir soru daha ekleyebilirsiniz: “Ben bu metinden ne bekliyorum?” Okuma grubunda bu iki soruyu ayrı ayrı yanıtlamak, aynı eserin neden farklı meslektaşlar tarafından farklı biçimlerde değerlendirildiğini konuşmaya yardımcı olabilir.
Mesleki okumada acele hükümden kaçınmak
Bir öğrencinin yaşadıklarını dinlerken, okuduğumuz bir açıklamayla hemen bağlantı kurmak isteyebiliriz. Örneğin bir meslektaş okuma toplantısında, kurgusal bir öğrenci durumu için “Bu anlatılan ona çok benziyor” denildiğini düşünelim. Tartışmayı orada bitirmek yerine, benzerliğin hangi gözleme dayandığını sormak daha dikkatli bir okuma sağlar.
“Öğrenci ne anlattı?”, “Biz hangi kısmı yorumladık?” ve “Henüz bilmediğimiz ne var?” soruları, metinle kurduğumuz ilişkiyi açıklamamıza imkân verir. Böylece eserden aldığımız düşünceyi öğrencinin kendi anlatısının önüne geçirmeden tartışabiliriz. Bu, okuma grubu için önerdiğimiz bir çalışma biçimidir.
Önsözün güçlü bulduğumuz yanı, yazarın yaklaşımını ve okuma beklentisini baştan tartışabilmesidir. Buna karşılık burada yer alan tarihsel psikoloji yorumlarının her birini bugün için doğrulanmış bilgi saymak, ayrı bir kaynak değerlendirmesi gerektirir. Mesleki okumada “Yazarın görüşü nedir?” ve “Bu görüşü bugün hangi kanıtla değerlendirebiliriz?” sorularını ayrı tutmak gerekir.
Meslektaşlarla tartışılabilecek sorular
Önce iki önsözü okuyup herkesin üzerinde durmak istediği bir düşünceyi seçmesini isteyebilirsiniz. Aşağıdaki sorular için ortak bir “doğru cevap” aramak yerine, yanıtın metindeki dayanağını ve sizin yorumunuzu konuşun.
| Soru | Üzerinde durulabilecek nokta |
|---|---|
| Bir meslek insanı alan dışındaki okura yazarken hangi kavramları açıklamalı? | Anlaşılır dil kullanmakla önemli bir ayrıntıyı kaybetmek arasındaki dengeyi bir paragraf üzerinden tartışın. |
| Yazarın bakışını anlamakla o bakışı bütünüyle benimsemek arasında nasıl bir fark var? | Katıldığınız veya itiraz ettiğiniz bir düşüncenin gerekçesini ayrı ayrı yazın. |
| Bir açıklamayı kendimizle ilişkilendirdiğimizde neye dayanıyoruz? | Kendi yorumunuzu metindeki ifadeden ayırın; istemeyen kişinin kişisel deneyimini paylaşması gerekmez. |
| Okurken bir öğrenciyi düşündüğümüzde hangi bilgiler hâlâ eksik kalıyor? | Gerçek öğrenci bilgisi paylaşmadan, kurgusal bir durum üzerinden bilinenleri ve varsayımları ayırın. |
| Kitaptan alacağımız bir düşünceyi mesleki çalışmada kullanmadan önce neyi araştırmalıyız? | Güncel dayanak, kullanım amacı ve kendi mesleki sorumluluğunuz için ayrı notlar hazırlayın. |
Toplantının sonunda herkes bir sonraki okumada izleyeceği soruyu seçebilir. Örneğin “Bir açıklamanın hangi koşullarda geçerli olduğunu nasıl anlayacağım?” sorusu, sonraki bölümde hangi ayrıntılara bakacağınızı belirler. Birbirinizi ikna etmekten önce, farklı yorumların nereden geldiğini açıklamaya zaman ayırın.
Bu başlangıç hangi okura uygun?
Psikoloji yazılarını meslektaşlarıyla tartışmak isteyen, kendi okuma beklentisini gözden geçirmeye açık bir okur için bu iki önsöz üzerinde durmaya değer. Bir danışma yaklaşımının uygulama adımlarını arayan kişi ise bunun için ayrıca uygun mesleki kaynak seçmelidir.
Farklı türlerin ne sunduğunu karşılaştırmak isterseniz Yalom’un meslek kitapları, romanları ve anıları için hazırlanan okuma yönlendirmesine de bakabilirsiniz. İnsan Olmak’a dönerken ilk kararınız sade olabilir: Hangi soruyla okuyacak, hangi düşünceyi ayrıca araştıracaksınız?
Kaynaklar
- Geçtan, E. (1983/2003). İnsan Olmak: “Önsöz” ve “Yirmi Yılın Ardından”. Metis Yayınları, izinli okuma parçası.
- Metis Yayınları. İnsan Olmak — eser künyesi.
