Bir öneriye katılmayan öğrenci yalnız “olmaz” dediğinde, arkadaşları hangi noktada ayrıldıklarını anlayamayabilir. Saygılı itiraz çalışmasında öğrenciler, karşı çıktıkları bölümü belirtmeyi, gerekçelerini açıklamayı ve karşı gerekçeyi dinlemeyi dener. 6–8. sınıflar için hazırlanan etkinlik; öğretmen modeli, üç rol durumu, konuşma notu ve yeni bir durumda bağımsız denemeden oluşur.
Görüş ayrılığını açıklamak
Atılgan iletişim, görüşü açık ve doğrudan söylerken başkasına saygı göstermeyi içerir. CCI’nin atılganlık açıklaması bu kavramsal çerçeveyi verir. Buradaki özgün sınıf çalışmasında öğrencinin sesinin yüksekliğine veya arkadaşını ikna edip edemediğine bakılmaz. Öğretmen, gerekçenin anlaşılıp anlaşılmadığına ve dinleyicinin duyduğunu nasıl kontrol ettiğine bakar.
Atılganlık, Manisa’nın 2026–2027 yerel rehberlik hedefidir. İl duyurusu hedef seçimini gösterir. Aşağıdaki etkinliği sınıfınızın ihtiyacına göre kullanabilir; öğrencilerden gerçek bir anlaşmazlıklarını anlatmalarını istemeden kurgusal durumlarla çalışabilirsiniz.
Öğretmenin modeli ve sınıf akışı
Yaklaşık 35 dakika, her öğrenci için bir not sayfası ve ikililer için durum kartları yeterlidir. İlk yedi dakikada şu durumu tahtaya yazın: “Kitap tanıtımında yalnız kapak resmi gösterelim, süremiz kısa.” Önce “Bu fikir çok kötü” cümlesini okuyup gerekçenin eksik olduğunu konuşun.
Ardından modelinizi açın: “Sadece kapağı göstermeye katılmıyorum. Çünkü dinleyenler kitabın konusunu öğrenemeyebilir. Bir cümlelik konu tanıtımı da ekleyelim. Sen kapağı neden yeterli buldun?” Dinleyici rolünde de “Konuyu bilmeyenlerin zorlanacağını düşünüyorsun. Doğru mu anladım? Ben süre kısa olduğu için kapağı önermiştim” deyin. Öğrenci karşı görüşü doğru aktarabilir ve kendi itirazını sürdürebilir.
Sonraki on dakikada ikililer bir durum seçsin. Bir öğrenci itirazını gerekçelendirsin, diğeri duyduğunu kontrol edip kendi gerekçesini söylesin. İkinci turda roller değişsin. Altı dakikada bir veya iki yanıtı birlikte inceleyin. Kalan on iki dakikayı yeni duruma yanıt yazma ve kapanış için ayırın. Konuşmak istemeyen öğrenci yazılı yanıt veya dinleyici notuyla katılabilir.
İkili konuşma için durumlar
| Durum | İtiraz edecek öğrenci | Dinleyicinin görevi |
|---|---|---|
| Kitap tanıtımı | Kapağın yanında konuyu açıklayan kısa bir cümle önerir; neden gerektiğini söyler. | Anlatım ihtiyacını doğru duyup duymadığını kontrol eder, süre kaygısını açıklar. |
| Fen sunumu | Bütün işlem basamaklarını okumak yerine iki önemli adımın örnekle açıklanmasını önerir. | Hangi bilginin korunacağını sorar; eksik kalmasını istemediği bölümü belirtir. |
| Grup çalışma yeri | Gürültülü koridor yerine daha sessiz bir yer önerir ve duymakta zorlandığını açıklar. | Gerekçeyi dinler; kütüphanenin açık olup olmadığını nasıl öğreneceklerini konuşur. |
Bu durumlarda öğrenciler farklı öneriler geliştirebilir. “Olmaz işte” yanıtında, önerinin hangi bölümüne neden katılmadığını sorun. “Sen zaten hep böylesin” denirse kişiye yönelik genellemeyi durdurup konuşulan öneriye dönün. Gerekçeyi açıklamak için sınıf arkadaşına ilişkin bir kişilik yorumu gerekmez.
Saygılı itiraz konuşma notu
| Alan | Öğrencinin tamamlayacağı ifade |
|---|---|
| Öneri | Konuştuğumuz öneri… |
| Görüşüm | Katılmadığım bölüm… Gerekçem… |
| Dinlediğim | Arkadaşımın gerekçesini şöyle anladım… Doğru anlayıp anlamadığımı şu soruyla kontrol ettim… |
| Sonraki adım | Önerim veya eksik bilgi için sorum… İkinci denemede değiştireceğim cümle… |
Dinleyicinin notu konuşanın söylediğiyle örtüşmüyorsa düzeltmesine izin verin. “Yani benim fikrimi sevmiyorsun” yanıtını, “Süreyi aşacağımızı düşünüyorsun, bunu mu demek istedin?” biçiminde yeniden deneyebilirler. İkinci cümle, söylenmemiş bir niyeti kişinin adına belirlemeden gerekçeyi kontrol eder.
Yeni durumda deneme ve geri bildirim
Kapanış durumu şu olabilir: Sekiz dakikalık gezi tanıtımında herkes bütün fotoğrafları anlatmak istiyor. Bir öğrenci aynı yerlerin tekrarını önlemek için farklı yerler seçmeyi öneriyor. Öğrenciler önce kendi yanıtlarını yazsın; ardından şu örneği tartışın: “Herkes bütün fotoğrafları anlatırsa süreyi aşabiliriz. Herkes farklı bir yeri seçsin. Bütün fotoğrafları anlatınca hangi bilgiyi korumayı düşünüyorsun?”
Geri bildirimde “Gerekçen süreyle ilgiliydi, dinleyici de bunu doğru duydu” gibi gözlenen konuşmaya dönün. Herkesin aynı karara varması gerekmez. Eksik bilgiyi öğrenmek veya iki taslağı karşılaştırmak da uygun sonraki adım olabilir. Alay, tehdit ya da sürdürülen baskı anlatılırsa öğrenciden daha iyi itiraz ederek durumu çözmesini beklemeyin; yetişkin desteği sağlayın.
Bir sonraki ortak çalışmada bir gerekçe ve dinleyici sorusunu yeniden deneyebilirsiniz. Baskı karşısında konuşmadan ayrılma ve destek isteme ihtiyacı için akran baskısı çalışmasının ayrı kapsamını dikkate alın. Genel iletişim çalışmaları için ortaokul iletişim atölyelerine geçebilirsiniz.
Rol kartları ve öğrenci sayfaları
Beş sayfalık dosyada iki sayfa öğretmen yönergesi, bir sayfa rol durumları, boş konuşma notu ve açıklamalı yeni deneme bulunur. Öğrencilere yalnız gereken sayfaları çoğaltabilirsiniz. PDF yazdırılabilir; DOCX durumları düzenlemek içindir.
- Saygılı itiraz etkinliği ve öğrenci sayfaları (PDF, 5 sayfa)
- Düzenlenebilir saygılı itiraz etkinliği ve öğrenci sayfaları (DOCX, 5 sayfa)
