Grup çalışmasında katkıyı değerlendirmek için yalnız son ürüne veya en çok konuşan öğrenciye bakmak, katkının nasıl gerçekleştiğini açıklamaz. Öğretmenin, çalışmanın hangi anında kimin hangi işi yaptığını ve hangi öğrencinin katılmak için desteğe ihtiyaç duyduğunu ayırt etmesi gerekir. Bu rehber, ortaokulda bir ortak görev sırasında kısa gözlem alıp sonraki uygulamayı düzenlemek isteyen öğretmenler içindir.
Katkı ve destek gözlem çizelgesine geçin. Çizelge not vermek veya öğrencileri sıralamak için hazırlanmadı; ders sonunda “Bir sonraki çalışmada neyi değiştireceğim?” sorusuna yanıt bulmak için kullanılabilir.
Ürün ile çalışma sürecini ayırmak
Özenle hazırlanmış bir afiş, grupta herkesin fikrinin dinlendiğini göstermeyebilir. Tersine, çizimi sade kalan bir grupta öğrenciler birbirlerinin önerisini dikkatle ele almış olabilir. Ürünün ders ölçütlerine uygunluğu ile birlikte çalışma biçimini ayrı konuşun. Bu yazının odağı, akademik ürüne puan vermek değil, katılımı destekleyen öğretmen kararını hazırlamaktır.
İş birlikli öğrenmede görevin yapılandırılması ve katılımın izlenmesi önem taşır; öğrencileri aynı masaya oturtmak ortak çalışma için tek başına yeterli olmaz. EEF’nin iş birlikli öğrenme incelemesi bu noktayı vurgular; kanıt gücünü de sınırlı olarak değerlendirir. Aşağıdaki gözlem düzeni, bu ilkelerle uyumlu özgün bir sınıf önerisidir; etkililiği ölçülmüş ayrı bir program olarak sunulmaz.
Başlamadan iki davranış seçmek
İlk denemede her şeyi aynı anda kaydetmeye çalışmayın. Örneğin “Bir öneriyi gerekçesiyle söyleme” ve “Başkasının önerisine yanıt verme” davranışlarını seçin. “İyi arkadaş olmak”, “liderlik” veya “isteklilik” gibi geniş etiketler yerine duyulabilen ya da görülebilen bir davranışı not edin. Çok konuşmak ile başkasının düşüncesini ele almak aynı şey değildir.
Öğrencilere neye bakacağınızı baştan söyleyin: “Bugün yalnız çıkan ürüne bakmayacağım. Birbirinizin önerisini nasıl ele aldığınızı da izleyeceğim. Sonunda bir sonraki çalışmayı kolaylaştıracak bir karar vereceğiz.” Katılımın sözlü açıklama, kısa not yazma, çizimle gösterme veya gerekli araçla işaret etme gibi farklı yolları olabileceğini belirtin.
Ortak görev ve yaklaşık uygulama süresi
5–8. sınıflarda yaklaşık 30 dakikalık bir deneme için üç veya dört kişilik gruplar kurabilirsiniz. Her gruba iki kâğıt, kalem ve eşit miktarda bant verin. Görev şu olsun: “İki defterin arasındaki boşluğu geçecek bir kâğıt köprü tasarlayın. Tasarımınızın hangi kısmını neden değiştirdiğinizi sonunda açıklayın.” Kesici araç veya ağır yük gerekmez; malzeme ve düzeni sınıfın erişim koşullarına göre hazırlayın.
İlk 5 dakikada amaç ve gözlem ölçütlerini açıklayın. Sonraki 12 dakikayı tasarım ve bir değişiklik denemesine ayırın. Öğretmen bu sırada seçtiği iki grubu kısa sürelerle izler. Ardından gruplar 5 dakika içinde yaptığı değişikliği ve gerekçesini paylaşır. Son 8 dakikada süreç konuşulur ve sonraki çalışmaya ilişkin bir karar alınır. Her grubu tek derste ayrıntılı değerlendirdiğiniz izlenimi vermeyin; gözlemlediğiniz kapsamı kaydedin.
Öğretmenin açıklama modeli
Görev başlamadan iki kısa konuşmayı karşılaştırın. İlkinde bir öğrenci “Seninki olmaz, benimkini yapalım” desin. İkincisinde “Sen kâğıdı düz bırakmayı önerdin. Ortası büküldüğü için ben katlamayı denemek istiyorum; ikisini yan yana görelim” desin. İkinci cümlede önceki öneriye dönüldüğünü ve yeni denemenin gerekçelendirildiğini gösterin.
Öğrencilerden aynı cümleyi ezberlemesini istemeyin. Ortak işin hangi aşamasında düşüncelerinin ayrıldığını belirtmeleri yeterlidir. Öğretmen olarak “Bu öneriyi kim yaptı?” sorusuyla başlayıp “Grup bu öneriyle ne yaptı?” diye devam edebilirsiniz. Bir önerinin kabul edilmemesi, tek başına dışlama anlamına gelmez; gerekçe dinlenmiş mi, öğrenci yeniden katılabiliyor mu, buna bakın.
Katkı ve destek gözlem çizelgesi
| Gözlem alanı | Yazılabilecek kayıt | Sonraki adım |
|---|---|---|
| Görev ve gözlem zamanı | Kâğıt köprü; tasarımın 6–8. dakikaları, A grubu. | Bu kesit bütün dersi temsil etmiyor; sonraki derste başka kesit seçilecek. |
| Görülen veya duyulan davranış | Bir öğrenci, arkadaşının katlama önerisini çizimde gösterdi. Grup iki biçimi karşılaştırdı. | Öneriyi çizerek anlatma seçeneği sonraki çalışmada da açık tutulacak. |
| Katılım fırsatı | Malzeme iki öğrencinin önündeydi; üçüncü öğrenci taslağı göremediğini söyledi. | Malzeme ortaya alınacak, değişiklikten önce taslak herkese gösterilecek. |
| Öğretmenin müdahalesi | “Denemeden önce herkes çizimi görebiliyor mu?” diye soruldu. | Malzeme düzeni değişince üçüncü öğrenci bir düzeltme işaretledi. |
| Yeniden denemede bakılacak nokta | Çizim ortaya alındığında her öğrenci değişikliği gösterebiliyor mu? | Bir sonraki derste aynı iki davranış, farklı görevde izlenecek. |
| Kendi sınıfım için not | Görev ve zaman: … Gözlenen davranış: … Katılımı zorlaştıran koşul: … |
Yapacağım değişiklik: … Tekrar bakacağım tarih ve davranış: … |
Tablodaki kayıtlar kurgu örneklerdir. Kendi notunuzda öğrencinin kişiliği hakkında hüküm kurmak yerine davranışı ve koşulu yazın. “Pasif öğrenci” yerine “Gözlemlediğim iki dakikada konuşmadı; çizimi görmediğini söyledi” kaydı, desteği belirlemek için daha kullanışlıdır. Bireysel kayıt gerekiyorsa okulun kayıt ve gizlilik kurallarını izleyin; öğrenci adlarını panoda veya grup sıralamasında paylaşmayın.
Gözlemi öğrenciyle karşılaştırmak
Öğrencinin açıklamasını da alın: “Grubun hangi kararında bir katkın oldu? Bunu ürünün neresinde görebiliriz?” Öğrenci yalnız “Yardım ettim” derse “Hangi bölümde ne yaptın?” diye açın. Hiç katkı örneği veremiyorsa bunu hemen ilgisizlik olarak yorumlamayın; görevi anlamamış, malzemeye ulaşamamış veya söze girmekte zorlanmış olabilir. Ne olduğunu öğrenmeden rol ya da kişilik etiketi koymayın.
Örneğin öğrenci “Ben çizdim ama konuşmadım” diyebilir. Öğretmen “Çizdiğin bölüm grubun kararında nasıl kullanıldı?” diye sorabilir. Çizim ortak karara girmemişse sonraki görevde çizimleri önce ortaya koyma düzeni denenebilir. Buradaki karar “Bu öğrenci konuşmalı” kadar dar değil, “Grup farklı katkıları nasıl inceleyecek?” sorusuna dayanır.
Yeniden deneme ve uyarlama
Sonraki derste başka bir ortak görev seçin ve yalnız bir koşulu değiştirin: malzemeyi ortaya alma, her öğrencinin çizimini inceleme veya karardan önce kısa bir düşünme süresi verme gibi. Önceki notla yeni gözlemi karşılaştırın. Daha fazla konuşma olmuşsa bunun ortak karara nasıl yansıdığına da bakın. Tek derste değişiklik görmemek, öğrenci hakkında kalıcı sonuca varmak için yeterli değildir.
Kalabalık sınıfta her derste farklı iki gruba odaklanın; diğer grupların güvenliği ve öğretim sorumluluğu sürer. Yazılı anlatım desteği gereken öğrenci çizim veya sözlü açıklamayla katılabilir. Dil desteği gerekiyorsa görevi kısa örnekle gösterin. Korkutma, alay veya sistematik dışlama görülürse gözlem etkinliğini sürdürerek çözmeye çalışmayın; güvenliği sağlayıp öğrencileri ayrı dinleyin ve okulun ilgili sürecini izleyin.
Görevi ve rolleri baştan düzenlemek için görev paylaşımı etkinliği, ortak ürün hakkındaki yorumları belirginleştirmek için akran geri bildirimi çalışması tamamlayıcıdır. Buradaki çizelge ise bu çalışmaların ardından öğretmenin hangi katılım koşulunu değiştireceğine karar vermesine yardımcı olur.
Kaynak
- Education Endowment Foundation, Collaborative Learning Approaches. Katılım, görev yapısı ve öğretmen izlemesine ilişkin inceleme; gözden geçirme tarihi Temmuz 2021.
