Sosyal beceri testleri araştırılırken önce hangi davranışın, hangi ortamda inceleneceği belirlenmelidir. Arkadaş grubuna katılmak, yardım istemek ve sıra beklemek aynı görev değildir. Bir kişilik envanteri, öğretmenin gözlem notu ve standart bir davranış derecelendirme ölçeği birbirinin yerine kullanılamaz.
Araç adından önce değerlendirme sorusu
“Sosyal becerisi düşük mü?” çok geniş bir sorudur. “Grup çalışmasında görev istemekte nerede zorlanıyor?” daha belirgin bir başlangıç sağlar. Öğrencinin dili, iletişim biçimi, ortamın erişilebilirliği ve akranların yaklaşımı da incelenir. Sessizliği, yalnız kalmayı tercih etmeyi veya göz teması kurmamayı tek başına yetersizlik saymayın.
APA’nın değerlendirme açıklaması, testlerin görüşme ve diğer bilgilerle birlikte ele alınabildiğini anlatır. Bu ABD bağlamındaki rehber Türkiye’de uygulama yetkisi veya belirli bir aracın Türkçe geçerliği yerine geçmez. Uygulayıcının yetkinliği ve aracın yaş, dil, lisans koşulları ayrıca doğrulanmalıdır.
Üç bilgi türünü ayırmak
| Bilgi | Ne için kullanılabilir? | Neyi göstermez? |
|---|---|---|
| Öğrencinin anlatımı | Hangi ortamda nasıl bir destek istediğini anlamak | Tek başına standart puan veya tanı |
| Öğretmenin olay kaydı | Davranış ve koşulları somutlaştırmak | Norm grubuna göre sosyal yeterlik düzeyi |
| Uygunluğu doğrulanmış ölçek | El kitabındaki amaç ve uygulama koşuluyla yapılandırılmış bilgi almak | Her ortamda aynı davranacağı veya müdahalenin kesin işe yarayacağı |
Kişilik testinden çıkan bir etiketle öğrenciye grup rolü atamayın. Bir ölçeği seçerken tam adını, sürümünü, hedef yaşını, Türkçe uyarlama kanıtını, kimin dolduracağını ve kimin yorumlayacağını öğrenin. Çevrim içi olması geçerlik kanıtı değildir. Test maddelerini veya puan anahtarını sınıf çalışma kâğıdına kopyalamayın.
Gözlemden destek kararına bir örnek
Şöyle bir durum düşünelim: Öğretmen, dördüncü sınıf öğrencisinin grup çalışmasına katılmadığını fark ediyor. “İş birliği yapamıyor” yerine şu kaydı tutuyor: “Dört kişilik grupta görevler hızla paylaşıldı; öğrenci konuşmadı. İkili çalışmada çizim görevini isteyip tamamladı.” Bu fark, grup düzenini incelemek için neden verir; tanı koymaya veya kişilik özelliği belirlemeye yetmez.
Öğretmen öğrenciyi özel olarak dinler: “Görevler paylaşılırken ne oldu, bir sonraki çalışmada nasıl katılmak istersin?” Öğrenci “Söyleyene kadar hepsi seçildi” derse görevleri sırayla isteme düzeni denenebilir. “Beni istemiyorlar” derse akran dışlaması ayrıca araştırılır; yalnız öğrenciye iletişim becerisi öğretmekle yetinilmez.
Kayıt için beş alan kullanın: tarih ve ortam, gözlenen davranış, sunulan fırsat, verilen destek, öğrencinin görüşü. Örnek sonraki kayıt: “Herkes sırayla görev seçti; öğrenci çizim istedi; ek hatırlatma gerekmedi; bu düzeni tercih ettiğini söyledi.” Bunları toplam puan yapmayın. Benzer görevde birkaç gözlem sonrası hangi düzenlemenin sürdürüleceğini konuşun.
Mahremiyet ve izleme
Öğrencinin kayıtları sınıf panosuna asılmaz, arkadaşlarına puanlatılmaz. Aile ve uzmanla paylaşımda amaç, gerekli bilgi ve ilgili izinler gözetilir. Öğrenci yazılı yanıt, çizim veya yardımcı iletişimle görüş bildirebilir. Uzman değerlendirmesi gerekiyorsa öğretmenin kaydı yönlendirme sorusunu destekler; onun yerine geçmez.
Yaşa uygun bir uygulama planlamak için okul öncesi sosyal beceri etkinliklerini inceleyebilirsiniz; bu bağlantıdaki etkinlikler de tanısal test değildir. İzlemde “Sosyalleşti mi?” yerine seçilen davranışa, erişilen desteğe ve öğrencinin deneyimine bakın.
AERA, APA ve NCME standartlarının açıklamasında puanın hangi kullanım için yorumlandığına ilişkin kanıt ve erişilebilir uygulama koşulları özellikle ele alınır.
